Toplumsal Cinsiyet Rolleri Ekseninden Bale Mesleğine Bakış

Özet

Batılı bir sanat dalı olarak bale, Türkiye’nin sanat kültürü portföyüne modernleşme sürecinin ideolojisi olarak girmiştir. Yabancı bir kültür öğesi olarak benimsenmesi problemli ve toplumsal algılanışı da bir o kadar tartışmalı olmuştur. Kadın ve erkeğin dansına dayalı bir sanat dalı olarak olumlu yönde kabullerin olduğu kadar Türk kültürüne ters düştüğü argümanı ile olumsuz yargıların da oluştuğu izlenmektedir. Bu problematik bakış açısının büyük oranda nedeni toplumsal cinsiyet rollerine yönelik kalıp yargılardır. Bu çalışmada bale dansçılarının deneyimlerinden yola çıkarak bu vaziyet alışın örüntüsü anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu eksende nitel bir araştırma tasarlanarak 31 bale dansçısı ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırma sonucunda bale alanına yönelik temel yargıların cinsellik ve erkeklik rolleri üzerinden yapılandırıldığı bulgulanmıştır. Bu bulgularda erkekler için baleye olumsuz bakış inşasında kadınsılık, homoseksüalite gibi cinsel tercih teması öne çıkarken kadınlar için ise olumsuz yargıların yine cinsellik kapsamında ama daha ziyade erkeklerle yakın temas, çıplaklık, kolay elde edilebilirlik gibi namus ve iffet üzerinden şekillendiği bilgisine ulaşılmıştır.

Anahtar sözcükler

• Art Sociology

Dosyalar

Bu kayıt için yalnız üstveri yayımlanmıştır.

Kaynakça

1. Akalın, T. ve Baş, R. (2018). Toplumsal cinsiyet eşitsizliğinin kadın sanatçılara yansıması. Marmara Üniversitesi Kadın ve Toplumsal Cinsiyet Araştırmaları Dergisi, 2(2), 112-128.
2. Beaumont, C. W. (1964). Kısa bale tarihi. (Ö. Başkan, Çev.). Elif Yayınları.
3. Berktay, F. (2004). Kadının insan haklarının gelişimi, sivil toplum ve demokrasi konferans yazıları No:7. Erişim: 21.09.2023, https://stk.bilgi.edu.tr/media/uploads/2015/02/01/berktay_std_7.pdf
4. Burt, R. (1995). The trouble with the male dancer. The male dancer bodies, spectacle, sexualities içinde (ss. 44-55). Routledge Publications.
5. Creswell, J. W. (2013). Qualitative ınquiry and research design: choosing among five approaches. Sage Publications.
6. Creswell, J. W. (2017). Eğitim araştırmaları nicel ve nitel araştırmanın planlanması, yürütülmesi ve değerlendirilmesi. (A. Avcu, D. Eryiğit, D. Dinçer vd., Çev.). İstanbul: EDAM Yayınları.
7. Creswell, J. W. ve Miller, D. L. (2000). Determining validity in qualitative inquiry. Theory into practice, 39(3), 124-130, https://doi.org/10.1207/s15430421tip3903_2
8. Çınar Köysüren, A. (2013). Kültürel ve dini algıda toplumsal cinsiyet. Sentez Yayıncılık.
9. Davey, L. (1990). The application of case study evaluations. Practical Assessment, Research and Evaluation, 2(9), https://doi.org/10.7275/02g8-bb93
10. Deleon, J. (1990). Cumhuriyet dönemi Türk balesi. Boğaziçi Üniversitesi Yayınları.
11. Devlet Opera ve Balesi (2010). Erişim: 02.09.2023, https://www.operabale.gov.tr/tr-tr/kurumsal/genel-mudurluk/Sayfalar/Tarihce.aspx
12. Devlet Opera ve Balesi Personeli Hakkında Kanun (1970). T. C. Resmi Gazete, 13557, 23 Temmuz 1970 https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.1309.pdf
13. Dökmen, Z. Y. (2010). Toplumsal cinsiyet sosyal psikolojik açıklamalar. Remzi Kitabevi.
14. Else-Quest, N. M., Shibley Hyde, J. (2018). The psychology of women and gender half the human experince. Sage Publications.
15. Erlandson, D. A., Harris, E. L., Skipper, B. L. ve Allen, S. D. (1993). Doing naturalistic inquiry a guide to methods. Sage.
16. Evci, M. (2008). 60. Yılında Türk balesi. Devlet Opera ve Balesi Genel Müdürlüğü Yayınları.
17. Fenmen, B. (1986). Bale tarihi. Sevda-Cenap And Müzik Vakfı Yayınları.
18. Gerring, J. (2017). Case study research principles and practices. Cambridge University Press.
19. Helwig, A. A. (2001). A Test of gottfredson's theory using a ten-year longitudinal study. Journal of Career Development, 28, 77-95, https://doi.org/10.1023/A:1012578625948
20. Holmes, M. (2007). What is gender? Sociological approaches. Sage Publications.
21. Homans, J. (2010). Apollo’s angels a history of ballet.: Random House.
22. İlkkaracan, P. (2011). Müslüman toplumlarda kadın ve cinsellik. P. İlkkaracan (Yay. haz.), Müslüman toplumlarda kadın ve cinsellik içinde (ss. 11-33). İletişim Yayınları.
23. İnalcık, H. (2003). Şair ve patron. Patrimonyal devlet ve sanat üzerinde sosyolojik bir inceleme. Doğu Batı Yayınları.
24. Kandiyoti, D. (2012). Ataerkiyle pazarlık. N. Holmstorm (Yay. haz.), Sosyalist feminist proje teori ve politikanın günümüz okuması cilt 1 içine (ss. 251-277). Kalkedon Yayıncılık.
25. Karal, E. Z. (2007). Osmanlı tarihi: Islahat fermanı devri (1856-1861) Cilt 6. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
26. Marshall, G. (1999). Sosyoloji sözlüğü. (O. Akınhay, D. Kömürcü, Çev.). Bilim ve Sanat.
27. McLaren, A. (1997). The trials of masculinity policing sexual boundaries, 1870-1930. The University of Chicago Press.
28. Merriam, S. B. ve Grenier, R. S. (2019). Qualitative research in practice examples for discussion and analysis. Jossey-Bass.
29. Mosse, G. L. (1998). The image of man the creation of modern masculinity. Oxford University.
30. Ötken, N. (2010). Geleneksel ve yeni uygulamalar üzerinden halk oyunlarının sahnelenmesinde kadın ve bedenin imgeleri. Dokuz Eylül Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Dergisi, 4, 49-54.
31. Öztürkmen, A. (2016). Rakstan oyuna Türkiye’de dansın modern halleri. Boğaziçi Üniversitesi Yayınevi.
32. Patton, M. Q. (2018). Nitel araştırma ve değerlendirme yöntemleri. (M. Bütün ve S. B. Demir, Çev. Ed.). Pegem Akademi.
33. Phillips, B. D. (2014). Qualitative research disaster. P. Leavy (Yay. haz.), The Oxford handbook of qualitative research içinde (ss. 533-556). Oxford University Press.
34. Saktanber, A. (1993). Türkiye’de medyada kadın: serbest, müsait kadın veya iyi eş, fedakar anne. Ş. Tekeli (Yay. haz.), 1980’ler Türkiye’sinde kadın bakış açısından kadınlar içinde (ss. 211-233). İletişim Yayınları.
35. Shank, G. D. (2006). Qualitative research: A personal skills approach. Pearson Merril Prentice Hall.
36. Sullivan, A. ve Todd, S. (2023). Sex and gender a contemporary reader (Elektronik Sürüm). Routledge.
37. Stake, R. E. (1995). The art of case study research. Sage.
38. Walby, S. (1990). Theorizing Patriarchy. Basil Blackwell. Erişim: 04.09.2023, https://openaccess.city.ac.uk/id/eprint/21680/1/1990_Walby_Theorising_Patriarchy_book_Blackwell.pdf
39. Van Manen, M. (2016). Researching lived experience: human science for an action sensitive pedagogy. Routledge Published.
40. Vondracek, S. I., ve Kirchner, E. (1974). Vocational development in early childhood: an examination of young children's expressions of vocational aspirations. Journal of Vocational Behavior, 5, 251-260, https://doi.org/10.1016/0001-8791(74)90038-4
41. Yamaner, Okdan, H. (2020) Toplumsal cinsiyet ve dans: İzmir ili ödemiş ilçesi geleneksel kadın oyunları. Eurasian Journal of Music and Dance, 16, 253-262, https://doi.org/10.31722/ejmd.758927

Bu yayına atıf

@article{gedikli2022toplumsal,
  author = {Gedikli, Burcu and Ulusoy, Meliha Demet},
  title = {{Toplumsal Cinsiyet Rolleri Ekseninden Bale Mesle{\u{g}}ine Bak{\i}{\c{s}}}},
  journal = {Hacettepe {\"U}niversitesi Edebiyat Fak{\"u}ltesi Dergisi},
  volume = {41},
  number = {1},
  pages = {245--261},
  publisher = {Hacettepe {\"U}niversitesi},
  year = {2022},
  issn = {1301-5737},
  doi = {10.32600/huefd.1373703},
  url = {https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/toplumsal-cinsiyet-rolleri-ekseninden-bale-meslegine-bakis},
  language = {tr},
  keywords = {Art Sociology},
  abstract = {Bat{\i}l{\i} bir sanat dal{\i} olarak bale, T{\"u}rkiye'nin sanat k{\"u}lt{\"u}r{\"u} portf{\"o}y{\"u}ne modernle{\c{s}}me s{\"u}recinin ideolojisi olarak girmi{\c{s}}tir. Yabanc{\i} bir k{\"u}lt{\"u}r {\"o}{\u{g}}esi olarak benimsenmesi problemli ve toplumsal alg{\i}lan{\i}{\c{s}}{\i} da bir o kadar tart{\i}{\c{s}}mal{\i} olmu{\c{s}}tur. Kad{\i}n ve erke{\u{g}}in dans{\i}na dayal{\i} bir sanat dal{\i} olarak olumlu y{\"o}nde kabullerin oldu{\u{g}}u kadar T{\"u}rk k{\"u}lt{\"u}r{\"u}ne ters d{\"u}{\c{s}}t{\"u}{\u{g}}{\"u} arg{\"u}man{\i} ile olumsuz yarg{\i}lar{\i}n da olu{\c{s}}tu{\u{g}}u izlenmektedir. Bu problematik bak{\i}{\c{s}} a{\c{c}}{\i}s{\i}n{\i}n b{\"u}y{\"u}k oranda nedeni toplumsal cinsiyet rollerine y{\"o}nelik kal{\i}p yarg{\i}lard{\i}r. Bu {\c{c}}al{\i}{\c{s}}mada bale dans{\c{c}}{\i}lar{\i}n{\i}n deneyimlerinden yola {\c{c}}{\i}karak bu vaziyet al{\i}{\c{s}}{\i}n {\"o}r{\"u}nt{\"u}s{\"u} anla{\c{s}}{\i}lmaya {\c{c}}al{\i}{\c{s}}{\i}lm{\i}{\c{s}}t{\i}r. Bu eksende nitel bir ara{\c{s}}t{\i}rma tasarlanarak 31 bale dans{\c{c}}{\i}s{\i} ile derinlemesine g{\"o}r{\"u}{\c{s}}meler yap{\i}lm{\i}{\c{s}}t{\i}r. Ara{\c{s}}t{\i}rma sonucunda bale alan{\i}na y{\"o}nelik temel yarg{\i}lar{\i}n cinsellik ve erkeklik rolleri {\"u}zerinden yap{\i}land{\i}r{\i}ld{\i}{\u{g}}{\i} bulgulanm{\i}{\c{s}}t{\i}r. Bu bulgularda erkekler i{\c{c}}in baleye olumsuz bak{\i}{\c{s}} in{\c{s}}as{\i}nda kad{\i}ns{\i}l{\i}k, homoseks{\"u}alite gibi cinsel tercih temas{\i} {\"o}ne {\c{c}}{\i}karken kad{\i}nlar i{\c{c}}in ise olumsuz yarg{\i}lar{\i}n yine cinsellik kapsam{\i}nda ama daha ziyade erkeklerle yak{\i}n temas, {\c{c}}{\i}plakl{\i}k, kolay elde edilebilirlik gibi namus ve iffet {\"u}zerinden {\c{s}}ekillendi{\u{g}}i bilgisine ula{\c{s}}{\i}lm{\i}{\c{s}}t{\i}r.},
  affiliation = {HACETTEPE {\"U}N{\.I}VERS{\.I}TES{\.I} and HACETTEPE {\"U}N{\.I}VERS{\.I}TES{\.I}}
}

TY  - JOUR
AU  - Gedikli, Burcu
AU  - Ulusoy, Meliha Demet
TI  - Toplumsal Cinsiyet Rolleri Ekseninden Bale Mesleğine Bakış
T2  - Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi
VL  - 41
IS  - 1
PY  - 2022
SP  - 245
EP  - 261
PB  - Hacettepe Üniversitesi
SN  - 1301-5737
DO  - 10.32600/huefd.1373703
UR  - https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/toplumsal-cinsiyet-rolleri-ekseninden-bale-meslegine-bakis
AB  - Batılı bir sanat dalı olarak bale, Türkiye’nin sanat kültürü portföyüne modernleşme sürecinin ideolojisi olarak girmiştir. Yabancı bir kültür öğesi olarak benimsenmesi problemli ve toplumsal algılanışı da bir o kadar tartışmalı olmuştur. Kadın ve erkeğin dansına dayalı bir sanat dalı olarak olumlu yönde kabullerin olduğu kadar Türk kültürüne ters düştüğü argümanı ile olumsuz yargıların da oluştuğu izlenmektedir. Bu problematik bakış açısının büyük oranda nedeni toplumsal cinsiyet rollerine yönelik kalıp yargılardır. Bu çalışmada bale dansçılarının deneyimlerinden yola çıkarak bu vaziyet alışın örüntüsü anlaşılmaya çalışılmıştır. Bu eksende nitel bir araştırma tasarlanarak 31 bale dansçısı ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Araştırma sonucunda bale alanına yönelik temel yargıların cinsellik ve erkeklik rolleri üzerinden yapılandırıldığı bulgulanmıştır. Bu bulgularda erkekler için baleye olumsuz bakış inşasında kadınsılık, homoseksüalite gibi cinsel tercih teması öne çıkarken kadınlar için ise olumsuz yargıların yine cinsellik kapsamında ama daha ziyade erkeklerle yakın temas, çıplaklık, kolay elde edilebilirlik gibi namus ve iffet üzerinden şekillendiği bilgisine ulaşılmıştır.
KW  - Art Sociology
LA  - tr
AD  - HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ
AD  - HACETTEPE ÜNİVERSİTESİ
ER  -