Yaşlanmanın İlk Sinyalleri ve Yaşlılığın Performatif Doğası

Özet

Bu çalışmada kişilerin yaşlandıklarını nasıl fark ettiklerine ve bu farkındalığın hangi toplumsal bağlamlarda ortaya çıktığına odaklanılmaktadır. Yaşlanmanın biyolojik bir bağlamı olsa da bu çalışma yaşlanma farkındalığını öznelerarası alanda var olan karşılaşmalar ve etkileşimler bağlamında ele almaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Ekşi Sözlük’te “Yaşlandığının Farkına Varmak” başlığı altında bulunan 2043 girdi incelenmiştir. Veriler “VeriVeren” aracı ile toplanmış ve “Maxqda” ile tematik analizi yapılmıştır. Araştırmanın kuramsal dayanakları Mead, Goffman, Giddens ile Bauman ve Raud’un görüşlerinden oluşmaktadır. Buna göre yaşlanmanın kişisel ve toplumsal düzeyde nasıl inşa edildiği anlaşılmaya çalışılmaktadır. Verilerin analiz sonucunda üç ana temaya ulaşılmıştır. Bunlardan ilki kişilerin bedenlerinden meydana gelen değişimler bağlamında yaşlandıklarının farkına varması ile ilgilidir. İkincisi öznel alan ve anlam dünyalarında verdikleri tepkiler, aldıkları kararlar ve duygulanım boyutu ile yaşlanmanın fark edilmesi ile ilgilidir. Son olarak ise özneler arası alanda yaşlanmanın fark edilmesinin hangi bağlamlarda gerçekleştiği hakkındadır. Mead ve Goffman’ın teorilerinde benliğin inşası ve sunumuna ilişkin yaklaşımları da dikkate alındığında yaşlanma kişiler için ötekinin gözünden bir anlama sahiptir. İlişkisel düzeyde fark edilmekte ve görünür olmaktadır. Ancak bunun yanı sıra kişiler bu anlamı kendi günlük yaşamlarında yeniden düşünmektedirler. Böylelikle akışkan bir olgu olmakla birlikte yaşlılığın performatif bir doğası vardır. Kişiler toplum sahnesinde yaşlanma performansını sergileyerek onu yeniden inşa etmektedirler.

Anahtar sözcükler

• Sociology of The Life Course

Dosyalar

Bu kayıt için yalnız üstveri yayımlanmıştır.

Kaynakça

1. Adams-Price, C. E., Henley, T. B. ve Hale, M. (1998). Phenomenology and the meaning of aging for young and old Adults. The International Journal of Aging and Human Development, 47(4), 263-277. https://doi.org/10.2190/BM9Q-XKN5-4N3L-PP9W
2. Baert, S., Norga, J., Thuy, Y. ve Van Hecke, M. (2016). Getting grey hairs in the labour market. An alternative experiment on age discrimination. Journal of Economic Psychology, 57, 86-101. https://doi.org/10.1016/j.joep.2016.10.002
3. Bauman, Z., ve Raud, R. (2018). Benlik pratikleri (M. Ekinci, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
4. Bordone, V., Arpino, B. ve Rosina, A. (2020). Forever young? An analysis of the factors influencing perceptions of ageing. Ageing and Society, 40(8), 1669-1693. https://doi.org/10.1017/S0144686X19000084
5. Braun, V., and Clarke, V. (2022). Thematic analysis, a practical guide. SAGE Publications.
6. Carcary, M. (2020). The research audit trail: Methodological guidance for application in practice. Electronic Journal of Business Research Methods, 18(2). https://doi.org/10.34190/JBRM.18.2.008
7. Charles, S. T. ve Carstensen, L. L. (2010). Social and emotional aging. Annual Review of Psychology, 61(1), 383-409. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.093008.100448
8. Con Wright, G. (2025). Ageist stereotypes and attitudes towards older people in Türkiye. OPUS Toplum Araştırmaları Dergisi, 22(3), 354-367. https://doi.org/10.26466/opusjsr.1663043 Constantinou, C. S., Georgiou, M. ve Perdikogianni, M. (2017). A comparative method for themes saturation (CoMeTS) in qualitative interviews. Qualitative Research, 17(5), 571-588. https://doi.org/10.1177/1468794116686650
9. Creswell, J. W. ve Miller, D. L. (2000). Determining Validity in Qualitative Inquiry. Theory into Practice, 39(3), 124-130.
10. Ekşi Sözlük. (t.y.). Yaşlandığının Farkına Varmak. https://eksisozluk.com/yaslandiginin-farkina-varmak--203620?p=1
11. Farage, M. A., Miller, K. W., Elsner, P. ve Maibach, H. I. (2013). Characteristics of the aging skin. Advances in Wound Care, 2(1), 5-10. https://doi.org/10.1089/wound.2011.0356
12. Galvin, R. (2015). How many interviews are enough? Do qualitative interviews in building energy consumption research produce reliable knowledge? Journal of Building Engineering, 1, 2-12. https://doi.org/10.1016/j.jobe.2014.12.001
13. Giddens, A. (2010). Modernite ve bireysel kimlik (Ü. Tatlıcan, Çev.). Say Yayınları.
14. Gillespie, A. ve Cornish, F. (2010). Intersubjectivity: Towards a dialogical analysis. Journal for the Theory of Social Behaviour, 40(1), 19-46. https://doi.org/10.1111/j.1468-5914.2009.00419.x
15. Goffman, E. (2009). Günlük yaşamda benliğin sunumu (B. Cezar, Çev.). Metis Yayınları.
16. Görgün Baran, A., Koçak Kurt, Ş. ve Serdar Tekeli, E. (2017). Yaşlıların dijital teknolojileri kullanım düzeyleri üzerine bir araştırma. İletişim Kuram ve Araştırma Dergisi, 45.
17. Görgün-Baran, A. ve Kurnaz, Z. (2019). Yaşlıların sosyo-ekonomik düzeylerine göre sosyal ilişkilerinin aktif yaşlanma açısından analizi. N. Akdemir (Yay. haz.), Geriatri ve gerontolojiye disiplinlerarası yaklaşım içinde (ss. 39-47). Türkiye Klinikleri.
18. Guest, G., Bunce, A. ve Johnson, L. (2006). How many interviews are enough?: An experiment with data saturation and variability. Field Methods, 18(1), 59-82. https://doi.org/10.1177/1525822X05279903
19. Hennink, M. ve Kaiser, B. N. (2022). Sample sizes for saturation in qualitative research: A systematic review of empirical tests. Social Science and Medicine, 292, 114523. https://doi.org/10.1016/j.socscimed.2021.114523
20. Hennink, M. M., Kaiser, B. N. ve Marconi, V. C. (2017). Code saturation versus meaning saturation: How many interviews are enough? Qualitative Health Research, 27(4), 591-608. https://doi.org/10.1177/1049732316665344
21. Holland, C. ve Ward, R. (2012). On going grey. V. Ylänne (Yay. haz.), Representing Ageing: Images and Identities içinde (ss. 115-131). Palgrave Macmillan UK.
22. Kalınkara, V. ve Sarı, İ. (2023). Yaşlı bireylerin sosyal medya kullanımı ve yaşlanma algısı. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 27(1), 87-102.
23. Kurnaz, Z. (2016). Yaşlılıkta çalışma yaşamı ve sosyal dışlanma. V. Kalınkara (Yay. haz.), Yaşlılık: Disiplinlerarası yaklaşım, sorunlar, çözümler 2 içinde (ss. 387-398). Nobel Akademik Yayıncılık.
24. Lebedko, M. (2013). Theory and practice of stereotypes in intercultural communication. Y. Furumura, M. Lebedko, and S. Li (Yay. haz.), Critical cultural awareness içinde (ss.4-23). Cambridge Scholars Publishing
25. Lemoine, M. (2021). The evolution of the hallmarks of aging. Frontiers in Genetics, 12, 693071. https://doi.org/10.3389/fgene.2021.693071
26. Lincoln, Y. S. ve Guba, E. G. (1985). Naturalistic inquiry. SAGE Publications.
27. López-Otín, C., Blasco, M. A., Partridge, L., Serrano, M. ve Kroemer, G. (2023). Hallmarks of aging: An expanding universe. Cell, 186(2), 243-278. https://doi.org/10.1016/j.cell.2022.11.001 Maxqda. (t.y.). [Yazılım]. https://maxqda.com
28. May, V. (2017). Belonging from afar: Nostalgia, time and memory. The Sociological Review, 65(2), 401-415. https://doi.org/10.1111/1467-954X.12402
29. McGarty, C., Yzerbyt, V. Y. ve Spears, R. (2002). Social, cultural and cognitive factors in stereotype formation. C. McGarty, V. Y. Yzerbyt, and R. Spears (Yay. haz.), Stereotypes as Explanations içinde (ss. 1-15). Cambridge University Press.
30. Mead, G. H. (2017). Zihin, benlik ve toplum (Y. Erdem, Çev.). Heretik Yayıncılık.
31. Msaad, S., Zoetgnandé, Y. W. K., Dillenseger, J.-L. ve Carrault, G. (2022). Detecting change in the routine of the elderly. Measurement: Sensors, 24(100418), 1-7. https://doi.org/10.1016/j.measen.2022.100418
32. Priel, B. (1997). Time and self on the intersubjective construction of time. Psychoanalytic Dialogues, 7(4), 431-450. https://doi.org/10.1080/10481889709539195
33. Rexbye, H. ve Povlsen, J. (2007). Visual signs of ageing: What are we looking at? International Journal of Ageing and Later Life, 2(1), 61-83. https://doi.org/10.3384/ijal.1652-8670.072161
34. Rubin, D. C. ve Berntsen, D. (2006). People over forty feel 20% younger than their age: Subjective age across the lifespan. Psychonomic Bulletin and Review, 13(5), 776-780. https://doi.org/10.3758/bf03193996
35. Saldana, J. (2019). Nitel araştırmacılar için kodlama el kitabı (A. Tüfekçi ve S. N. Şad, Çev.). Pegem Akademi.
36. Sedikides, C. ve Wildschut, T. (2018). Finding meaning in nostalgia. Review of General Psychology, 22(1), 48-61. https://doi.org/10.1037/gpr0000109
37. Stanier, J. (2024). Nostalgia, ageing and older age. T. Becker and D. Trigg (Yay. haz.), The Routledge handbook of nostalgia içinde (ss. 213-223). Routledge.
38. Strauss, A. L. ve Corbin, J. M. (2003). Basics of qualitative research: Techniques and procedures for developing grounded theory. SAGE Publications.
39. Suda, P. (2009, Kasım 16). Yaşının insanı olmak. Haber Türk. https://www.haberturk.com/yazarlar/pakize-suda/223110-yasinin-insani-olmak
40. Ulus, T. (2020). Kuşaklararası çatışma bağlamında gençlerin yaşlılara eleştirel bakışı: Bir örneklem, sorunlar ve çözüm önerileri. OPUS Uluslararası Toplum Araştırmaları Dergisi, 16(28), 1154-1182. https://doi.org/10.26466/opus.677142
41. Varışlı, B. ve Gültekin, T. (2025). Akışkan yaşlılık: Post-modern toplumda yaşlılığı yeniden düşünmek. Beykoz Akademi Dergisi, 13(1), 262-276. https://doi.org/10.14514/beykozad.1553542 VeriVeren. (t.y.). [Yazılım]. https://veriveren.net
42. Wildschut, T., Sedikides, C. ve Robertson, S. (2018). Sociality and intergenerational transfer of older adults’ nostalgia. Memory, 26(8), 1030-1041. https://doi.org/10.1080/09658211.2018.1470645
43. Yin, R. K. (2017). Durum çalışması araştırması uygulamaları (İ. Günbayı, Çev.). Nobel Akademik Yayıncılık.

Bu yayına atıf

@article{kurnaz2025yaslanmanin,
  author = {Kurnaz, Zeynep},
  title = {{Ya{\c{s}}lanman{\i}n {\.I}lk Sinyalleri ve Ya{\c{s}}l{\i}l{\i}{\u{g}}{\i}n Performatif Do{\u{g}}as{\i}}},
  journal = {Hacettepe {\"U}niversitesi Edebiyat Fak{\"u}ltesi Dergisi},
  volume = {43},
  number = {1},
  pages = {158--182},
  publisher = {Hacettepe {\"U}niversitesi},
  year = {2025},
  month = {8},
  issn = {1301-5737},
  doi = {10.32600/huefd.1760844},
  url = {https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/yaslanmanin-ilk-sinyalleri-ve-yasliligin-performatif-dogasi},
  language = {tr},
  keywords = {Sociology of The Life Course},
  abstract = {Bu {\c{c}}al{\i}{\c{s}}mada ki{\c{s}}ilerin ya{\c{s}}land{\i}klar{\i}n{\i} nas{\i}l fark ettiklerine ve bu fark{\i}ndal{\i}{\u{g}}{\i}n hangi toplumsal ba{\u{g}}lamlarda ortaya {\c{c}}{\i}kt{\i}{\u{g}}{\i}na odaklan{\i}lmaktad{\i}r. Ya{\c{s}}lanman{\i}n biyolojik bir ba{\u{g}}lam{\i} olsa da bu {\c{c}}al{\i}{\c{s}}ma ya{\c{s}}lanma fark{\i}ndal{\i}{\u{g}}{\i}n{\i} {\"o}zneleraras{\i} alanda var olan kar{\c{s}}{\i}la{\c{s}}malar ve etkile{\c{s}}imler ba{\u{g}}lam{\i}nda ele almaktad{\i}r. {\c{C}}al{\i}{\c{s}}mada nitel ara{\c{s}}t{\i}rma y{\"o}ntemi benimsenmi{\c{s}}tir. Ek{\c{s}}i S{\"o}zl{\"u}k'te ``Ya{\c{s}}land{\i}{\u{g}}{\i}n{\i}n Fark{\i}na Varmak'' ba{\c{s}}l{\i}{\u{g}}{\i} alt{\i}nda bulunan 2043 girdi incelenmi{\c{s}}tir. Veriler ``VeriVeren'' arac{\i} ile toplanm{\i}{\c{s}} ve ``Maxqda'' ile tematik analizi yap{\i}lm{\i}{\c{s}}t{\i}r. Ara{\c{s}}t{\i}rman{\i}n kuramsal dayanaklar{\i} Mead, Goffman, Giddens ile Bauman ve Raud'un g{\"o}r{\"u}{\c{s}}lerinden olu{\c{s}}maktad{\i}r. Buna g{\"o}re ya{\c{s}}lanman{\i}n ki{\c{s}}isel ve toplumsal d{\"u}zeyde nas{\i}l in{\c{s}}a edildi{\u{g}}i anla{\c{s}}{\i}lmaya {\c{c}}al{\i}{\c{s}}{\i}lmaktad{\i}r. Verilerin analiz sonucunda {\"u}{\c{c}} ana temaya ula{\c{s}}{\i}lm{\i}{\c{s}}t{\i}r. Bunlardan ilki ki{\c{s}}ilerin bedenlerinden meydana gelen de{\u{g}}i{\c{s}}imler ba{\u{g}}lam{\i}nda ya{\c{s}}land{\i}klar{\i}n{\i}n fark{\i}na varmas{\i} ile ilgilidir. {\.I}kincisi {\"o}znel alan ve anlam d{\"u}nyalar{\i}nda verdikleri tepkiler, ald{\i}klar{\i} kararlar ve duygulan{\i}m boyutu ile ya{\c{s}}lanman{\i}n fark edilmesi ile ilgilidir. Son olarak ise {\"o}zneler aras{\i} alanda ya{\c{s}}lanman{\i}n fark edilmesinin hangi ba{\u{g}}lamlarda ger{\c{c}}ekle{\c{s}}ti{\u{g}}i hakk{\i}ndad{\i}r. Mead ve Goffman'{\i}n teorilerinde benli{\u{g}}in in{\c{s}}as{\i} ve sunumuna ili{\c{s}}kin yakla{\c{s}}{\i}mlar{\i} da dikkate al{\i}nd{\i}{\u{g}}{\i}nda ya{\c{s}}lanma ki{\c{s}}iler i{\c{c}}in {\"o}tekinin g{\"o}z{\"u}nden bir anlama sahiptir. {\.I}li{\c{s}}kisel d{\"u}zeyde fark edilmekte ve g{\"o}r{\"u}n{\"u}r olmaktad{\i}r. Ancak bunun yan{\i} s{\i}ra ki{\c{s}}iler bu anlam{\i} kendi g{\"u}nl{\"u}k ya{\c{s}}amlar{\i}nda yeniden d{\"u}{\c{s}}{\"u}nmektedirler. B{\"o}ylelikle ak{\i}{\c{s}}kan bir olgu olmakla birlikte ya{\c{s}}l{\i}l{\i}{\u{g}}{\i}n performatif bir do{\u{g}}as{\i} vard{\i}r. Ki{\c{s}}iler toplum sahnesinde ya{\c{s}}lanma performans{\i}n{\i} sergileyerek onu yeniden in{\c{s}}a etmektedirler.},
  affiliation = {KARAB{\"U}K {\"U}N{\.I}VERS{\.I}TES{\.I}}
}

TY  - JOUR
AU  - Kurnaz, Zeynep
TI  - Yaşlanmanın İlk Sinyalleri ve Yaşlılığın Performatif Doğası
T2  - Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi
VL  - 43
IS  - 1
PY  - 2025
DA  - 2025/08/10/
SP  - 158
EP  - 182
PB  - Hacettepe Üniversitesi
SN  - 1301-5737
DO  - 10.32600/huefd.1760844
UR  - https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/yaslanmanin-ilk-sinyalleri-ve-yasliligin-performatif-dogasi
AB  - Bu çalışmada kişilerin yaşlandıklarını nasıl fark ettiklerine ve bu farkındalığın hangi toplumsal bağlamlarda ortaya çıktığına odaklanılmaktadır. Yaşlanmanın biyolojik bir bağlamı olsa da bu çalışma yaşlanma farkındalığını öznelerarası alanda var olan karşılaşmalar ve etkileşimler bağlamında ele almaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Ekşi Sözlük’te “Yaşlandığının Farkına Varmak” başlığı altında bulunan 2043 girdi incelenmiştir. Veriler “VeriVeren” aracı ile toplanmış ve “Maxqda” ile tematik analizi yapılmıştır. Araştırmanın kuramsal dayanakları Mead, Goffman, Giddens ile Bauman ve Raud’un görüşlerinden oluşmaktadır. Buna göre yaşlanmanın kişisel ve toplumsal düzeyde nasıl inşa edildiği anlaşılmaya çalışılmaktadır. Verilerin analiz sonucunda üç ana temaya ulaşılmıştır. Bunlardan ilki kişilerin bedenlerinden meydana gelen değişimler bağlamında yaşlandıklarının farkına varması ile ilgilidir. İkincisi öznel alan ve anlam dünyalarında verdikleri tepkiler, aldıkları kararlar ve duygulanım boyutu ile yaşlanmanın fark edilmesi ile ilgilidir. Son olarak ise özneler arası alanda yaşlanmanın fark edilmesinin hangi bağlamlarda gerçekleştiği hakkındadır. Mead ve Goffman’ın teorilerinde benliğin inşası ve sunumuna ilişkin yaklaşımları da dikkate alındığında yaşlanma kişiler için ötekinin gözünden bir anlama sahiptir. İlişkisel düzeyde fark edilmekte ve görünür olmaktadır. Ancak bunun yanı sıra kişiler bu anlamı kendi günlük yaşamlarında yeniden düşünmektedirler. Böylelikle akışkan bir olgu olmakla birlikte yaşlılığın performatif bir doğası vardır. Kişiler toplum sahnesinde yaşlanma performansını sergileyerek onu yeniden inşa etmektedirler.
KW  - Sociology of The Life Course
LA  - tr
AD  - KARABÜK ÜNİVERSİTESİ
ER  -