Evcil Hayvan mı Canavar mı?: Stephen King Filmlerinde Askıya Alınan Hayvansallık

Özet

Bu çalışma, modern kültürde insan–hayvan ilişkisini canavarın şeyleşmiş anlamı üzerinden sorgulamayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede korku edebiyatının popüler yazarlarından Stephen King’in üç hayvan imgesi, birer aktarım nesnesi olarak ele alınacaktır. Freudcu anlamda aktarım nesnesi, bastırılmış dürtü ve kaygıların doğrudan değil, simgesel figürler dolayımında açığa çıktığı araçlardır; King’in söz konusu uyarlamalarındaki hayvanlar da korkunun kaynağı olmaktan çok, onun kültürel ve duygusal artıklarının yönlendirildiği figürler olarak işlev görür. Cujo (1983), Cat's Eye (1985) ve Pet Sematary (1989) filmlerinde yer alan bu hayvan imgeleri, doğaüstü veya rastlantısal olanın değil; sıradan ve alışılmış olanın dehşetini açığa çıkarır. Evcil hayvanlar katalizör görevi görürken, korku unsuru kişilerarası ilişkilerden doğar. Bu bağlamda hayvan figürleri, doğa ile kültür, biyolojik içgüdü ile kültürel anlam arasındaki eşiği görünür kılan sınır figürleri olarak tartışılmaktadır. Çalışmanın birinci kısmında korkunun çifte işlevi (türsel benzeştirme ve kültürel dışlama) Darwin’in duygular kuramı, Freud’un bilinçdışı korku kuramı ve canavar ile kurbanın toplumsal bütünleşme açısından işlevine odaklanan René Girard’ın kurban kuramından yararlanılarak tartışılacaktır. İkinci kısımda ise bu üç hayvanın tetiklediği korkunun sosyal ortama geri dönüşü fenomenolojik olarak analiz edilecektir. Böylece korkunun doğaüstü ve doğal olmayana itildiği yaygın temsilin aksine, ‘insani’ bir temsilinin olanakları yorumlanacaktır.

Anahtar sözcükler

• Kültür Sosyolojisi

Dosyalar

Bu kayıt için yalnız üstveri yayımlanmıştır.

Kaynakça

1. Agamben, G. (2009). Açıklık: İnsan ve hayvan (M. M. Çilingiroğlu, Çev.). Yapı Kredi Yayınları.
2. Akhtar, S. (2017). Acının kaynakları (E. O. Gezmiş, Çev.). Bilgi Üniversitesi Yayınları.
3. Aristoteles. (1975). Politika (M. Tuncay, Çev.). Remzi Kitabevi.
4. Asma, S. T. (2009). On monsters: An unnatural history of our worst fears. Oxford University Press.
5. Barker, J. M. (2009). The tactile eye: Touch and the cinematic experience. University of California Press.
6. Beresford, M. (2014). İfritlerden Drakula’ya: Modern vampir miti (F. Akkaya, Çev.). Doğa Yayınları.
7. Berger, J. (2017). Hayvanlara niçin bakarız? (C. Çapan, Çev.). Delidolu Yayınları.
8. Bloom, H. (Ed.). (2007). Stephen King (Bloom’s Modern Critical Views). Chelsea House.
9. Brinkema, E. (2014). The forms of the affects. Duke University Press.
10. Brown, N. (1996). Ölüme karşı hayat (A. Yılmaz, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
11. Carroll, N. (1990). The philosophy of horror: Or, paradoxes of the heart. Routledge.
12. Cohen, J. J. (1996). Monster culture (seven theses). J. J. Cohen (Yay. haz.), Monster theory içinde (ss. 3–25). University of Minnesota Press.
13. Cohen, J. J. (Ed.). (1996). Monster theory: Reading culture. University of Minnesota Press.
14. Correoso-Rodenas, J. M. (2016). The “cats” from hell: The long shadow of Poe’s feline in the short fiction of Flannery O’Connor and Stephen King. Anglo Saxonica, 3(12), 117–132. https://doi.org/10.5334/as.70
15. Darwin, C. (2022). İnsanda ve hayvanlarda duyguların ifade edilmesi (B. Kılıç, Çev.). Alfa Yayınları.
16. Derrida, J. (2016). Heidegger’in hayvanı (E. Yıldız & E. Yurt, Çev.). Kutadgu Bilig: Felsefe-Bilim Araştırmaları, 30, 553–571.
17. Descartes, R. (2013). Metot üzerine konuşma (A. Timuçin, Çev.). Paradigma Yayınları.
18. Freud, S. (1993). Psikanalize giriş (G. Koptagel-İnal, Çev.). Murat Yayınları.
19. Gilmore, D. D. (2003). Monsters: Evil beings, mythical beasts, and all manner of imaginary terrors. University of Pennsylvania Press.
20. Girard, R. (2019). Şiddet ve kutsal (N. Alpay, Çev.). Alfa Yayınları.
21. Halberstam, J. (1995). Skin shows: Gothic horror and the technology of monsters. Duke University Press.
22. Harley, J. (2020, April 12). Ordinary fears: Stephen King’s Cat’s Eye and the horror of the everyday. Bloody Disgusting. https://bloody-disgusting.com/editorials/3622240/ordinary-fears-stephen-kings-horror-anthology-cats-eye-35/
23. Heidegger, M. (2001). The fundamental concepts of metaphysics: World, finitude, solitude (W. McNeill & N. Walker, Çev.). Indiana University Press.
24. Husserl, E. (1983). Ideas pertaining to a pure phenomenology and to a phenomenological philosophy: First book: General introduction to a pure phenomenology (F. Kersten, Çev.). Martinus Nijhoff.
25. Kant, I. (2001). The critique of judgment. R. Kearney & D. Rasmussen (Yay. haz.), Continental aesthetics: Romanticism to postmodernism: An anthology içinde (ss. 5–42). Blackwell.
26. Kearney, R. (2012). Yabancılar, tanrılar, canavarlar: Ötekiliği yorumlamak (B. Özkul, Çev.). Metis Yayınları.
27. Kierkegaard, S. (2013). Kaygı kavramı (T. Armaner, Çev.). İş Bankası Yayınları.
28. King, S. (2007). Yazma sanatı (G. Taşlı, Çev.). Altın Kitaplar.
29. King, S. (2016). Ölüm dansı: Edebiyat ve sinemada korku incelemesi (N. I. Demir, Çev.). Sayfa6 Yayınları.
30. King, S. (2019). Hayvan mezarlığı (M. Harmancı, Çev.). Altın Kitaplar.
31. King, S. (2020, October 30). How did Stephen King come up with the idea for Cujo? https://www.youtube.com/watch?v=qtPstlbB7aY
32. Magistrale, T. (2003). Hollywood’s Stephen King. Palgrave Macmillan.
33. Mannoni, P. (1992). Korku: Hayvanlardan insanlara (I. Gürbüz, Çev.). İletişim Yayınları.
34. Marks, L. U. (2000). The skin of the film: Intercultural cinema, embodiment, and the senses. Duke University Press.
35. McHugh, S. (2011). Animal stories: Narrating across species lines. University of Minnesota Press.
36. Miquel-Baldellou, M. (2015). Pet Sematary, or Stephen King re-appropriating the Frankenstein myth. https://www.researchgate.net/publication/283295613
37. Murphy, B. M. (2013). The rural Gothic in American popular culture: Backwoods horror and terror in the wilderness. Palgrave Macmillan.
38. Nietzsche, F. (1964). Böyle buyurdu Zerdüşt (T. Oflazoğlu, Çev.). Bilgi Yayınları.
39. Odell, C., & Le Blanc, M. (2011). Korku sineması (A. Toprak, Çev.). Kalkedon Yayınları.
40. Pick, A. (2011). Creaturely poetics: Animality and vulnerability in literature and film. Columbia University Press.
41. Ryan, M., & Kellner, D. (2000). Politik kamera (E. Özsayar, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
42. Salecl, R. (2013). Kaygı (B. E. Aksoy, Çev.). Metis Yayınları.
43. Schutz, A. (1967). The phenomenology of the social world (G. Walsh & F. Lehnert, Çev.). Northwestern University Press.
44. Sobchack, V. (1992). The address of the eye: A phenomenology of film experience. Princeton University Press.
45. Strengell, H. (2005). Dissecting Stephen King: From the gothic to literary naturalism. University of Wisconsin Press.
46. Thacker, E. (2011). In the dust of this planet: Horror of philosophy, volume 1. Zero Books.
47. Wilson, E. O. (2000). Doğanın gizli bahçesi (S. Kıvan, Çev.). TÜBİTAK Yayınları.
48. Winter, D. E. (1997). Stephen King: The art of darkness. New American Library.

Bu yayına atıf

@article{balci2025evcil,
  author = {Balc{\i}, Mehmet},
  title = {{Evcil Hayvan m{\i} Canavar m{\i}?: Stephen King Filmlerinde Ask{\i}ya Al{\i}nan Hayvansall{\i}k}},
  journal = {Hacettepe {\"U}niversitesi Edebiyat Fak{\"u}ltesi Dergisi},
  volume = {43},
  number = {1},
  pages = {305--321},
  publisher = {Hacettepe {\"U}niversitesi},
  year = {2025},
  month = {4},
  issn = {1301-5737},
  url = {https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/evcil-hayvan-mi-canavar-mi-stephen-king-filmlerinde-askiya-alinan-hayvansallik},
  language = {tr},
  keywords = {K{\"u}lt{\"u}r Sosyolojisi},
  abstract = {Bu {\c{c}}al{\i}{\c{s}}ma, modern k{\"u}lt{\"u}rde insan--hayvan ili{\c{s}}kisini canavar{\i}n {\c{s}}eyle{\c{s}}mi{\c{s}} anlam{\i} {\"u}zerinden sorgulamay{\i} ama{\c{c}}lamaktad{\i}r. Bu {\c{c}}er{\c{c}}evede korku edebiyat{\i}n{\i}n pop{\"u}ler yazarlar{\i}ndan Stephen King'in {\"u}{\c{c}} hayvan imgesi, birer aktar{\i}m nesnesi olarak ele al{\i}nacakt{\i}r. Freudcu anlamda aktar{\i}m nesnesi, bast{\i}r{\i}lm{\i}{\c{s}} d{\"u}rt{\"u} ve kayg{\i}lar{\i}n do{\u{g}}rudan de{\u{g}}il, simgesel fig{\"u}rler dolay{\i}m{\i}nda a{\c{c}}{\i}{\u{g}}a {\c{c}}{\i}kt{\i}{\u{g}}{\i} ara{\c{c}}lard{\i}r; King'in s{\"o}z konusu uyarlamalar{\i}ndaki hayvanlar da korkunun kayna{\u{g}}{\i} olmaktan {\c{c}}ok, onun k{\"u}lt{\"u}rel ve duygusal art{\i}klar{\i}n{\i}n y{\"o}nlendirildi{\u{g}}i fig{\"u}rler olarak i{\c{s}}lev g{\"o}r{\"u}r. Cujo (1983), Cat's Eye (1985) ve Pet Sematary (1989) filmlerinde yer alan bu hayvan imgeleri, do{\u{g}}a{\"u}st{\"u} veya rastlant{\i}sal olan{\i}n de{\u{g}}il; s{\i}radan ve al{\i}{\c{s}}{\i}lm{\i}{\c{s}} olan{\i}n deh{\c{s}}etini a{\c{c}}{\i}{\u{g}}a {\c{c}}{\i}kar{\i}r. Evcil hayvanlar kataliz{\"o}r g{\"o}revi g{\"o}r{\"u}rken, korku unsuru ki{\c{s}}ileraras{\i} ili{\c{s}}kilerden do{\u{g}}ar. Bu ba{\u{g}}lamda hayvan fig{\"u}rleri, do{\u{g}}a ile k{\"u}lt{\"u}r, biyolojik i{\c{c}}g{\"u}d{\"u} ile k{\"u}lt{\"u}rel anlam aras{\i}ndaki e{\c{s}}i{\u{g}}i g{\"o}r{\"u}n{\"u}r k{\i}lan s{\i}n{\i}r fig{\"u}rleri olarak tart{\i}{\c{s}}{\i}lmaktad{\i}r. {\c{C}}al{\i}{\c{s}}man{\i}n birinci k{\i}sm{\i}nda korkunun {\c{c}}ifte i{\c{s}}levi (t{\"u}rsel benze{\c{s}}tirme ve k{\"u}lt{\"u}rel d{\i}{\c{s}}lama) Darwin'in duygular kuram{\i}, Freud'un bilin{\c{c}}d{\i}{\c{s}}{\i} korku kuram{\i} ve canavar ile kurban{\i}n toplumsal b{\"u}t{\"u}nle{\c{s}}me a{\c{c}}{\i}s{\i}ndan i{\c{s}}levine odaklanan Ren{\'{e}} Girard'{\i}n kurban kuram{\i}ndan yararlan{\i}larak tart{\i}{\c{s}}{\i}lacakt{\i}r. {\.I}kinci k{\i}s{\i}mda ise bu {\"u}{\c{c}} hayvan{\i}n tetikledi{\u{g}}i korkunun sosyal ortama geri d{\"o}n{\"u}{\c{s}}{\"u} fenomenolojik olarak analiz edilecektir. B{\"o}ylece korkunun do{\u{g}}a{\"u}st{\"u} ve do{\u{g}}al olmayana itildi{\u{g}}i yayg{\i}n temsilin aksine, `insani' bir temsilinin olanaklar{\i} yorumlanacakt{\i}r.},
  affiliation = {{\.I}STANBUL {\"U}N{\.I}VERS{\.I}TES{\.I}}
}

TY  - JOUR
AU  - Balcı, Mehmet
TI  - Evcil Hayvan mı Canavar mı?: Stephen King Filmlerinde Askıya Alınan Hayvansallık
T2  - Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi
VL  - 43
IS  - 1
PY  - 2025
DA  - 2025/04/30/
SP  - 305
EP  - 321
PB  - Hacettepe Üniversitesi
SN  - 1301-5737
UR  - https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/evcil-hayvan-mi-canavar-mi-stephen-king-filmlerinde-askiya-alinan-hayvansallik
AB  - Bu çalışma, modern kültürde insan–hayvan ilişkisini canavarın şeyleşmiş anlamı üzerinden sorgulamayı amaçlamaktadır. Bu çerçevede korku edebiyatının popüler yazarlarından Stephen King’in üç hayvan imgesi, birer aktarım nesnesi olarak ele alınacaktır. Freudcu anlamda aktarım nesnesi, bastırılmış dürtü ve kaygıların doğrudan değil, simgesel figürler dolayımında açığa çıktığı araçlardır; King’in söz konusu uyarlamalarındaki hayvanlar da korkunun kaynağı olmaktan çok, onun kültürel ve duygusal artıklarının yönlendirildiği figürler olarak işlev görür. Cujo (1983), Cat's Eye (1985) ve Pet Sematary (1989) filmlerinde yer alan bu hayvan imgeleri, doğaüstü veya rastlantısal olanın değil; sıradan ve alışılmış olanın dehşetini açığa çıkarır. Evcil hayvanlar katalizör görevi görürken, korku unsuru kişilerarası ilişkilerden doğar. Bu bağlamda hayvan figürleri, doğa ile kültür, biyolojik içgüdü ile kültürel anlam arasındaki eşiği görünür kılan sınır figürleri olarak tartışılmaktadır. Çalışmanın birinci kısmında korkunun çifte işlevi (türsel benzeştirme ve kültürel dışlama) Darwin’in duygular kuramı, Freud’un bilinçdışı korku kuramı ve canavar ile kurbanın toplumsal bütünleşme açısından işlevine odaklanan René Girard’ın kurban kuramından yararlanılarak tartışılacaktır. İkinci kısımda ise bu üç hayvanın tetiklediği korkunun sosyal ortama geri dönüşü fenomenolojik olarak analiz edilecektir. Böylece korkunun doğaüstü ve doğal olmayana itildiği yaygın temsilin aksine, ‘insani’ bir temsilinin olanakları yorumlanacaktır.
KW  - Kültür Sosyolojisi
LA  - tr
AD  - İSTANBUL ÜNİVERSİTESİ
ER  -