Tanıtım ortamı: HB Tech'in Hacettepe Üniversitesi için hazırladığı JournTech demosudur, üniversitenin resmî sitesi değildir. Künyeler herkese açık kaynaklardan örnek olarak alınmıştır; başvuru ve hakem örnekleri kurgusaldır.
EN
Makale

Halikarnas Balıkçısı’nın ‘Gülen Ada’ Öyküsünde Afektif-Ekolojik Eyleyici Olarak Ege Denizi

  1. ANKARA ÜNİVERSİTESİ

Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 0, Sayı Advanced Online (2025) s. 577–587

  • 2025
  • Türkçe
AtıfYayına harici sitede erişin

Bu kayıt derginin DergiPark arşivinden aktarılmıştır; özgün sayfası: DergiPark

Özet

Ege Denizi, doğası, medeniyet tarihi ve ilham verdiği söylence ve mitlerle, Türk edebiyatında denizlerin çok katmanlı derinliğini yansıtan bir anlatı mekânı olarak yer edinmiştir. Türk deniz edebiyatının ve Mavi Anadolu Hümanizma düşüncesinin en önemli temsilcisi olan Halikarnas Balıkçısı, Ege kıyılarını edebiyat alanına taşıyan ve bu kıyıların doğal güzelliklerini ve tarihi zenginliğini ortaya koyan yazarların başında gelmektedir. Bu çalışmanın amacı, Balıkçı’nın “Gülen Ada” öyküsünde, Ege Denizi’nin afektif-ekolojik eyleyici olarak nasıl konumlandığını ve Anadolu coğrafyasında Ege Denizi’nin bireysel, ekolojik ve kültürel düzlemde oynadığı temel rolün, öyküdeki karakterler ve okurlar üzerindeki duygulanımsal etkisini ortaya koymaktır. Yeni maddeci kuramcı Jane Bennett’in “gayrişahsi duygulanım” (impersonal affect) kavramı çerçevesinde incelenen öyküde, Ege Denizi’nin fiziksel bir arka plan olmanın ötesine geçerek, karakterlerin içsel dünyalarını yansıtan, kadim uygarlıklara ve mitolojik anlatılara ev sahipliği yapan ve insan ile doğa arasındaki etkileşimleri görünür kılan afektif-ekolojik bir eyleyici işlevi gördüğü fikri ele alınmıştır. Öyküde afektif-eyleyici konumundaki Ege Denizi’nin okurlar üzerinde duygulanım uyandırma kapasitesi, edebiyatta kısa öykü türünün afektif gücü ve Balıkçı’nın öyküsünde kullandığı kendine has anlatım özelliklerinin afektif potansiyeli üzerinden analiz edilmiştir. Günümüz dünyasında kirlilik, iklim değişikliği ve asitleşme nedeniyle okyanus, deniz ve göl gibi su kaynakları küresel ölçekte yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmakta ve bu durum Türkiye’yi de doğrudan etkileyen bir su krizine yol açmaktadır. Bu bağlamda, Balıkçı’nın “Gülen Ada” öyküsü, Türk edebiyatının son yıllarda büyük önem kazanmaya başlamış Mavi Beşerî Bilimler alanına yaptığı özgün katkıları gözler önüne sermektedir. Bu kuramsal çerçeve içerisinde, “Gülen Ada” öyküsünün, okurların Anadolu coğrafyasındaki denizlerle afektif bağlar kurmasında ve bu denizlerle ilgili çevresel bilinç kazanmalarında rol oynayabileceği sonucuna varılmıştır.

Özet (İngilizce, çeviri)

The Aegean Sea as an Affective-Ecological Agent in ‘The Smiling Island’ by The Fisherman of Halicarnassus

The Aegean Sea, with its nature, history of civilizations, and the legends and myths it inspired, has established itself as a narrative setting that captures the multi-layered depth of the seas in Turkish literature. The Fisherman of Halicarnassus, the most important representative of Turkish sea fiction and Blue Anatolian Humanism, is among the foremost writers who brought the Aegean coastline into the literary sphere, revealing its natural beauty and historical richness. The aim of this study is to examine how the Aegean Sea in “The Smiling Island” by the Fisherman is positioned as an affective-ecological agent and to demonstrate the affective impact of the fundamental role played by the Aegean Sea in the Anatolian geography on an individual, ecological, and cultural level in evoking affects in both the characters in the story and the readers. Within the framework of the new materialist theorist Jane Bennett’s concept of impersonal affect, this study argued that the Aegean Sea in “The Smiling Island” goes beyond being a physical setting and functions as an affective-ecological agent reflecting the inner worlds of the characters, hosting ancient civilizations and mythological narratives and making visible the ecological interactions between humans and nature. The capacity of the Aegean Sea as an affective-ecological agent in the story to elicit emotional responses in readers was analysed through the affective power of the short story genre in literature and the affective potential of the unique narrative features The Fisherman employs in his story. In today’s world, water resources such as oceans, seas, and lakes are faced with the threat of extinction on a global scale due to pollution, climate change, and acidification and this situation is leading to a water crisis that directly affects Türkiye as well. In this context, The Fisherman’s “The Smiling Island” highlights the unique contributions that Turkish literature makes to the field of the Blue Humanities, which has gained significant importance in recent years. Within this theoretical framework, this study concluded that “The Smiling Island” has the potential to prompt readers to establish affective ties with the seas of Anatolia and to develop environmental consciousness about these seas.

Anahtar sözcükler

Dosyalar

Bu kayıt için yalnız üstveri yayımlanmıştır.

Kaynakça

  1. Bennett, J. (2004). The force of things: Steps toward an ecology of matter. Political Theory, 32(3), 347-372. https://doi.org/10.1177/00905917032608
  2. Bennett, J. (2010). Vibrant matter: A political ecology of things. Duke University Press.
  3. Bennett, J. (2024). Canlı madde: Şeylerin politik ekolojisi (B. Ağın, Çev.). Akademim Yayınları.
  4. DeLoughrey, E., Jill, D., & Anthony, C. (Yay. haz.). (2015). Global ecologies and the environmental humanities: Postcolonial approaches. Routledge.
  5. Erhat, A. (2014). Mavi Anadolu. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. (İlk Basım 1960)
  6. Halikarnas Balıkçısı. (1983a). Anadolu efsaneleri. Ş. Gökovalı (Yay. Haz.). Bilgi Yayınevi. (İlk Basım 1954)
  7. Halikarnas Balıkçısı. (1983b). Anadolu tanrıları. Ş. Gökovalı (Yay. Haz.). Bilgi Yayınevi. (İlk Basım 1955)
  8. Halikarnas Balıkçısı. (1995). Arşipel. Ş. Gökovalı (Yay. Haz.). Bilgi Yayınevi. (İlk Basım 1992)
  9. Halikarnas Balıkçısı. (2019). Gülen ada. Ege’den denize bırakılmış bir çiçek. Ş. Gökovalı (Yay. Haz.). 79-83. Ankara: Bilgi Yayınevi. (İlk Basım 1972)
  10. Halikarnas Balıkçısı. (2023). Mavi sürgün. Ş. Gökovalı (Yay. Haz.). Bilgi Yayınevi. (İlk Basım 1961)
  11. Hogan, P. C. (2011). Affective narratology: The emotional structure of stories. University of Nebraska Press.
  12. Hogan, P. C. (2016). Roundtable: Affect, the short story, and the cycle [Special Section]. Journal of the Short Story in English, 66, 163-213.
  13. Houser, H. (2014). Ecosickness in contemporary U.S. Fiction: Environment and affect. Columbia University Press.
  14. Kluwick, U. (2014). Talking about climate change: The ecological crisis and narrative form. G. Gaard (Yay. haz.), The Oxford Handbook of Ecocriticism (pp. 502-516). Oxford University Press.
  15. Iovino, S. (2013). Toxic epiphanies: Dioxin, power, and gendered bodies in Laura Conti’s narratives on Seveso. G. Gaard, S. C. Estok, & S. Oppermann (Yay. haz.), International perspectives in feminist ecocriticism (pp. 37-55). Routledge.
  16. Murison, J. (2016). Roundtable: Affect, the short story, and the cycle [Special Section]. Journal of the Short Story in English, 66, 163-213.
  17. Nagel, J. (2016). Roundtable: Affect, the short story, and the cycle [Special Section]. Journal of the Short Story in English, 66, 163-213.
  18. Oppermann, S. (2013). Enchanted by Akdeniz: The Fisherman of Halicarnassus’s narratives of the Mediterranean. Ecozon: European Journal of Literature, Culture and Environment, 4(2), 100-116. https://doi.org/10.37536/ECOZONA.2013.4.2.531
  19. Oppermann, S. (2014). Diffractive narratives, Prismatic ecologies: The Fisherman of Halicarnassus. Levi B., & Eileen J. (Yay. haz.), O-Zone: A Journal of Object Oriented Studies 1(1).
  20. Oppermann, S. (2019). Storied seas and living metaphors in the Blue Humanities. Configurations 27(4), 443-461. https://dx.doi.org/10.1353/con.2019.0030
  21. Oppermann, S. (2023). Blue Humanities: Storied waterscapes in the anthropocene. Cambridge University Press.
  22. Poe, E. A. (1842). Review of Twice-told tales. Graham’s Magazine, 298-300.
  23. Weik von Mossner, A. (2017). Affective ecologies: Empathy, emotion and environmental narrative. The Ohio State University Press.
  24. Williams, R. (2013). The Fisherman of Halicarnassus. Bristol Book Publishing.
  25. Yazıcı, N. (2002). Halikarnas Balıkçısı’nın eserlerinde tabiat. Türk Tarih Kurumu Basımevi.

Bu yayına atıf

APA 7

Kızılay, Y. (2025). Halikarnas Balıkçısı’nın ‘Gülen Ada’ Öyküsünde Afektif-Ekolojik Eyleyici Olarak Ege Denizi. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 0(Advanced Online), 577–587. https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/halikarnas-balikcisinin-gulen-ada-oykusunde-afektif-ekolojik-eyleyici-olarak-ege-denizi

BibTeX

@article{kizilay2025halikarnas,
  author = {K{\i}z{\i}lay, Ya{\u{g}}mur},
  title = {{Halikarnas Bal{\i}k{\c{c}}{\i}s{\i}'n{\i}n `G{\"u}len Ada' {\"O}yk{\"u}s{\"u}nde Afektif-Ekolojik Eyleyici Olarak Ege Denizi}},
  journal = {Hacettepe {\"U}niversitesi Edebiyat Fak{\"u}ltesi Dergisi},
  volume = {0},
  number = {Advanced Online},
  pages = {577--587},
  publisher = {Hacettepe {\"U}niversitesi},
  year = {2025},
  month = {7},
  issn = {1301-5737},
  url = {https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/halikarnas-balikcisinin-gulen-ada-oykusunde-afektif-ekolojik-eyleyici-olarak-ege-denizi},
  language = {tr},
  keywords = {World Languages, Literature and Culture (Other)},
  abstract = {Ege Denizi, do{\u{g}}as{\i}, medeniyet tarihi ve ilham verdi{\u{g}}i s{\"o}ylence ve mitlerle, T{\"u}rk edebiyat{\i}nda denizlerin {\c{c}}ok katmanl{\i} derinli{\u{g}}ini yans{\i}tan bir anlat{\i} mek{\^a}n{\i} olarak yer edinmi{\c{s}}tir. T{\"u}rk deniz edebiyat{\i}n{\i}n ve Mavi Anadolu H{\"u}manizma d{\"u}{\c{s}}{\"u}ncesinin en {\"o}nemli temsilcisi olan Halikarnas Bal{\i}k{\c{c}}{\i}s{\i}, Ege k{\i}y{\i}lar{\i}n{\i} edebiyat alan{\i}na ta{\c{s}}{\i}yan ve bu k{\i}y{\i}lar{\i}n do{\u{g}}al g{\"u}zelliklerini ve tarihi zenginli{\u{g}}ini ortaya koyan yazarlar{\i}n ba{\c{s}}{\i}nda gelmektedir. Bu {\c{c}}al{\i}{\c{s}}man{\i}n amac{\i}, Bal{\i}k{\c{c}}{\i}'n{\i}n ``G{\"u}len Ada'' {\"o}yk{\"u}s{\"u}nde, Ege Denizi'nin afektif-ekolojik eyleyici olarak nas{\i}l konumland{\i}{\u{g}}{\i}n{\i} ve Anadolu co{\u{g}}rafyas{\i}nda Ege Denizi'nin bireysel, ekolojik ve k{\"u}lt{\"u}rel d{\"u}zlemde oynad{\i}{\u{g}}{\i} temel rol{\"u}n, {\"o}yk{\"u}deki karakterler ve okurlar {\"u}zerindeki duygulan{\i}msal etkisini ortaya koymakt{\i}r. Yeni maddeci kuramc{\i} Jane Bennett'in ``gayri{\c{s}}ahsi duygulan{\i}m'' (impersonal affect) kavram{\i} {\c{c}}er{\c{c}}evesinde incelenen {\"o}yk{\"u}de, Ege Denizi'nin fiziksel bir arka plan olman{\i}n {\"o}tesine ge{\c{c}}erek, karakterlerin i{\c{c}}sel d{\"u}nyalar{\i}n{\i} yans{\i}tan, kadim uygarl{\i}klara ve mitolojik anlat{\i}lara ev sahipli{\u{g}}i yapan ve insan ile do{\u{g}}a aras{\i}ndaki etkile{\c{s}}imleri g{\"o}r{\"u}n{\"u}r k{\i}lan afektif-ekolojik bir eyleyici i{\c{s}}levi g{\"o}rd{\"u}{\u{g}}{\"u} fikri ele al{\i}nm{\i}{\c{s}}t{\i}r. {\"O}yk{\"u}de afektif-eyleyici konumundaki Ege Denizi'nin okurlar {\"u}zerinde duygulan{\i}m uyand{\i}rma kapasitesi, edebiyatta k{\i}sa {\"o}yk{\"u} t{\"u}r{\"u}n{\"u}n afektif g{\"u}c{\"u} ve Bal{\i}k{\c{c}}{\i}'n{\i}n {\"o}yk{\"u}s{\"u}nde kulland{\i}{\u{g}}{\i} kendine has anlat{\i}m {\"o}zelliklerinin afektif potansiyeli {\"u}zerinden analiz edilmi{\c{s}}tir. G{\"u}n{\"u}m{\"u}z d{\"u}nyas{\i}nda kirlilik, iklim de{\u{g}}i{\c{s}}ikli{\u{g}}i ve asitle{\c{s}}me nedeniyle okyanus, deniz ve g{\"o}l gibi su kaynaklar{\i} k{\"u}resel {\"o}l{\c{c}}ekte yok olma tehlikesiyle kar{\c{s}}{\i} kar{\c{s}}{\i}ya kalmakta ve bu durum T{\"u}rkiye'yi de do{\u{g}}rudan etkileyen bir su krizine yol a{\c{c}}maktad{\i}r. Bu ba{\u{g}}lamda, Bal{\i}k{\c{c}}{\i}'n{\i}n ``G{\"u}len Ada'' {\"o}yk{\"u}s{\"u}, T{\"u}rk edebiyat{\i}n{\i}n son y{\i}llarda b{\"u}y{\"u}k {\"o}nem kazanmaya ba{\c{s}}lam{\i}{\c{s}} Mavi Be{\c{s}}er{\^{\i}} Bilimler alan{\i}na yapt{\i}{\u{g}}{\i} {\"o}zg{\"u}n katk{\i}lar{\i} g{\"o}zler {\"o}n{\"u}ne sermektedir. Bu kuramsal {\c{c}}er{\c{c}}eve i{\c{c}}erisinde, ``G{\"u}len Ada'' {\"o}yk{\"u}s{\"u}n{\"u}n, okurlar{\i}n Anadolu co{\u{g}}rafyas{\i}ndaki denizlerle afektif ba{\u{g}}lar kurmas{\i}nda ve bu denizlerle ilgili {\c{c}}evresel bilin{\c{c}} kazanmalar{\i}nda rol oynayabilece{\u{g}}i sonucuna var{\i}lm{\i}{\c{s}}t{\i}r.},
  affiliation = {ANKARA {\"U}N{\.I}VERS{\.I}TES{\.I}}
}
.bib

RIS

TY  - JOUR
AU  - Kızılay, Yağmur
TI  - Halikarnas Balıkçısı’nın ‘Gülen Ada’ Öyküsünde Afektif-Ekolojik Eyleyici Olarak Ege Denizi
T2  - Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi
VL  - 0
IS  - Advanced Online
PY  - 2025
DA  - 2025/07/27/
SP  - 577
EP  - 587
PB  - Hacettepe Üniversitesi
SN  - 1301-5737
UR  - https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/halikarnas-balikcisinin-gulen-ada-oykusunde-afektif-ekolojik-eyleyici-olarak-ege-denizi
AB  - Ege Denizi, doğası, medeniyet tarihi ve ilham verdiği söylence ve mitlerle, Türk edebiyatında denizlerin çok katmanlı derinliğini yansıtan bir anlatı mekânı olarak yer edinmiştir. Türk deniz edebiyatının ve Mavi Anadolu Hümanizma düşüncesinin en önemli temsilcisi olan Halikarnas Balıkçısı, Ege kıyılarını edebiyat alanına taşıyan ve bu kıyıların doğal güzelliklerini ve tarihi zenginliğini ortaya koyan yazarların başında gelmektedir. Bu çalışmanın amacı, Balıkçı’nın “Gülen Ada” öyküsünde, Ege Denizi’nin afektif-ekolojik eyleyici olarak nasıl konumlandığını ve Anadolu coğrafyasında Ege Denizi’nin bireysel, ekolojik ve kültürel düzlemde oynadığı temel rolün, öyküdeki karakterler ve okurlar üzerindeki duygulanımsal etkisini ortaya koymaktır. Yeni maddeci kuramcı Jane Bennett’in “gayrişahsi duygulanım” (impersonal affect) kavramı çerçevesinde incelenen öyküde, Ege Denizi’nin fiziksel bir arka plan olmanın ötesine geçerek, karakterlerin içsel dünyalarını yansıtan, kadim uygarlıklara ve mitolojik anlatılara ev sahipliği yapan ve insan ile doğa arasındaki etkileşimleri görünür kılan afektif-ekolojik bir eyleyici işlevi gördüğü fikri ele alınmıştır. Öyküde afektif-eyleyici konumundaki Ege Denizi’nin okurlar üzerinde duygulanım uyandırma kapasitesi, edebiyatta kısa öykü türünün afektif gücü ve Balıkçı’nın öyküsünde kullandığı kendine has anlatım özelliklerinin afektif potansiyeli üzerinden analiz edilmiştir. Günümüz dünyasında kirlilik, iklim değişikliği ve asitleşme nedeniyle okyanus, deniz ve göl gibi su kaynakları küresel ölçekte yok olma tehlikesiyle karşı karşıya kalmakta ve bu durum Türkiye’yi de doğrudan etkileyen bir su krizine yol açmaktadır. Bu bağlamda, Balıkçı’nın “Gülen Ada” öyküsü, Türk edebiyatının son yıllarda büyük önem kazanmaya başlamış Mavi Beşerî Bilimler alanına yaptığı özgün katkıları gözler önüne sermektedir. Bu kuramsal çerçeve içerisinde, “Gülen Ada” öyküsünün, okurların Anadolu coğrafyasındaki denizlerle afektif bağlar kurmasında ve bu denizlerle ilgili çevresel bilinç kazanmalarında rol oynayabileceği sonucuna varılmıştır.
KW  - World Languages
KW  - Literature and Culture (Other)
LA  - tr
AD  - ANKARA ÜNİVERSİTESİ
ER  -
.ris