Tanıtım ortamı: HB Tech'in Hacettepe Üniversitesi için hazırladığı JournTech demosudur, üniversitenin resmî sitesi değildir. Künyeler herkese açık kaynaklardan örnek olarak alınmıştır; başvuru ve hakem örnekleri kurgusaldır.
EN
Makale

Osmanlı’dan Dünyaya Bakmak: Kıtalar, Medeniyet ve Algılar

  1. ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ

Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 0, Sayı Advanced Online (2025) s. 694–710

  • 2025
  • Türkçe
AtıfYayına harici sitede erişin

Bu kayıt derginin DergiPark arşivinden aktarılmıştır; özgün sayfası: DergiPark

Özet

Modern dönemin en belirgin özelliği, ulaşım ve iletişim imkanlarının gelişmesiyle beraber insanların dünya ile kurdukları ilişki boyutunun küresel ölçeğe ulaşmasıydı. Böylece insanlar, bazen çeşitli gerekçelerle yaptıkları seyahatlerle bazen gazete, dergi ve kitaplarda okuduğu yazılarla içinde bulunduğu dünyayı birçok boyutuyla daha yakından tanıma fırsatı elde etti. Dünya adeta yeniden keşfediliyordu. Tabii, bu durum hem devlet hem toplum olarak Osmanlıların dünya hakkındaki bilgi kapasitesini ve algısını doğrudan etkiledi. 19. yüzyıla kadar Osmanlılar, dünyanın geneline dair sahip olduğu bilgi ve kurduğu ilişki sınırlıydı. Avrupa merkezli seyahatler, sefaretnameler, dünya coğrafyası ve medeniyetine dair çeşitli kitap, harita ve atlaslar, temel bilgi kaynaklarıydı. Ancak 19. yüzyıldan itibaren Osmanlıların dünyanın geri kalanıyla olan ilişkisi, bambaşka bir boyuta ulaştı. Bu dönemde hem temas kurulan coğrafyalar hem de bilgi kaynakları çeşitlendi. Böylece dünyadaki siyasi, ekonomik, kültürel ve sosyal gelişmelere dair bilgilere sahip olanların sayısı ciddi ölçüde arttı. Bu bağlamda makalede, 19 yüzyılın ikinci yarısından itibaren biriktirdikleri bilgi ve tecrübeler ışığında Osmanlıların kendi sınırları dışındaki dünyaya dair tasvirlerinin ve algılarının ipuçları verilmeye çalışılmaktadır. Bu yapılırken Osmanlı’daki dünya algısının düalist perspektifine dikkat çekilmektedir. Bu aşamada tespit edilen algıların altında yatan parametreler göz ardı edilmemektedir. Bunun yanı sıra veri ve temaslar ekseninde Osmanlıların dünyanın geri kalanı karşısında kendilerini nasıl konumlandırdıkları izah edilmektedir. Bu çerçevede dünyanın çeşitli yerlerine seyahatler yapmış kişilerin yazdığı seyahatnameler, raporlar, mektuplar ve gezi notlarının yanı sıra gazete ve dergilerde yayımlanan yazılar, makalenin ana kaynaklarını oluşturmaktadır. Böylesine geniş bir coğrafik alan analiz edildiği için hem incelemeyi kolaylaştırmak hem Osmanlı’nın dünya perspektifindeki önceliklerini tespit etmek adına kıtalara (Avrupa, Amerika, Afrika, Asya ve Avustralya) dayalı bir sınıflandırmaya gidilmektedir.

Özet (İngilizce, çeviri)

Looking from the Ottoman Empire to the World: Continents, Civilization and Perceptions

The most distinctive feature of the modern era was that with the development of transportation and communication facilities, the scope of people’s relationship with the world reached a global scale. Thus, people gained the opportunity to get to know the world they lived in more closely in many aspects, sometimes by traveling for various reasons, sometimes by reading articles in newspapers, magazines and books. The world was almost being rediscovered. Naturally, this situation directly affected the knowledge capacity and perception of the Ottomans about the world, as both state and society. Until the 19th century, the knowledge of the Ottomans about the world at large and the relationships they had with it were limited. Europe-based travels, embassy reports, and various books, maps, and atlases on world geography and civilization were the main sources of information. However, from the 19th century onwards, the Ottomans' relationship with the rest of the world reached a new dimension. During this period, both the geographical areas contacted and the sources of knowledge diversified. Thus, the number of people who had information about political, economic, cultural, and social developments around the world increased significantly. In this context, the article attempts to provide clues about the Ottomans' depictions and perceptions of the world beyond their borders in the light of the knowledge and experience they accumulated since the second half of the 19th century. While doing that, attention is drawn to the dualistic perspective of world perception in the Ottoman Empire. At this stage, the underlying parameters of the determined perceptions are not ignored. Furthermore, it explains how the Ottomans positioned themselves in the face of the rest of the world in terms of data and contacts. In this framework, travel books, reports, letters, and tour notes written by individuals who had traveled to various parts of the world as well as articles published in newspapers and magazines constitute the main sources of the article. Since such a vast geographical area is analyzed, a classification based on continents (Europe, America, Africa, Asia, and Australia) is made in order to both facilitate the study and to determine the priorities of the Ottoman Empire in the world perspective.

Anahtar sözcükler

Dosyalar

Bu kayıt için yalnız üstveri yayımlanmıştır.

Kaynakça

  1. Abdulahad Davud (1908). Hindistan iğtişaşları. Beyanülhak, 11, 240-241.
  2. Abdürreşid İbrahim (2012). Yirminci asrın başlarında alem-i İslâm ve Japonya’da İslamiyet’in yayılması (M. Paksu, Yay. Haz.). Nesil Yayınları.
  3. Adil Hikmet Bey (2022). Asya’da beş Türk (Y. Gedikli, Der.). Ötüken Yayınları.
  4. Afganistan: Mazisi, hali, istikbali (1910). Hikmet, 24, 3.
  5. Agah, H. (1891). Brezilya vahşileri. Resimli Gazete, 18, 215-216.
  6. Agah, H. (1892). Siyuklar yahut Amerika vahşileri. Resimli Gazete, 46, 562.
  7. Ahmet Emin (1919a). Amerika ihtisasları: Kırmızı derililer arasında 1. Büyük Mecmua, 12, 180-181.
  8. Ahmet Emin (1919b). Amerika ihtisasları: Kırmızı derililer arasında 2. Büyük Mecmua, 14, 212.
  9. Ahmet İhsan (2007). Avrupa’da ne gördüm – Tuna’da bir hafta (A. Servantie & F. Gündoğdu, Çevriyazı). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  10. Ahmet Mithat Efendi (2020). Avrupa’da bir cevelan (N. A. Pala, Yay. haz.). Dergâh Yayınları.
  11. Ahmet Nasrullah (1897). Avustralya’da İslam. Malumat, 85, 755-756.
  12. Ahmet Şiranî (1911). Avrupa medeniyeti yüzünden maskeyi kaldırdı. Beyanülhak, 130, 2355-2356.
  13. Akın, L. (2019). II. Abdülhamid için hazırlanan Japonya seyahatnamesi (M. Gladni, Yaz.; A. N. Efendi, Çev.). Akademi Titiz Yayınları.
  14. Alem-i medeniyete bir nazar: Afrika (1884). Mirat-ı Alem, 1, 19.
  15. Alkan, A. T. (1989). Sıradışı bir Jön Türk – Ubeydullah Efendi’nin Amerika hatıraları. İletişim Yayınları.
  16. Amerika darülfünunlarının terakkisi (1893). Maarif, 85, 110-111.
  17. Amerikalılarda terakki (1894). Resimli Gazete, 160, 38-39.
  18. Asiltürk, B. (2000). Osmanlı seyyahlarının gözüyle Avrupa. Kaknüs Yayınları.
  19. Atmaca, M. (2015). Osmanlı zihin dünyasında bir doğu ülkesi: Diyar-ı Acem yahut İran. Muhafazakâr Düşünce Dergisi, 43. 97-112.
  20. Avustralya yerlileri (Tarih yok). Servet-i Fünun, 18, 209-210.
  21. Avustralyalılar (1891). Servet-i Fünun, 35, 104.
  22. Avustralyalılar (1892). Maarif, 29, 45.
  23. Babanzâde İsmail Hakkı (2015). Frenk-perestlerin nazar-ı dikkatine. M. E. Düzdağ (Yay. haz.), Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e yakın tarihimizin belgesi 1908-1925 Sırâtımüstakim mecmuası (Cilt 5) içinde (sayı 107. yıl 1910. ss. 51-52). Bağcılar Belediyesi Yayınları.
  24. Bağdatlı Abdurrahman Efendi (2021). Brezilya’da ilk Müslümanlar-Brezilya seyâhatnamesi (N. A. Özalp, Yay. haz.). Kitapevi Yayınları.
  25. Bali, R. N. (2004). Anadolu’dan Yeni Dünya’ya – Amerika’ya ilk göç eden Türklerin yaşam öyküleri. İletişim Yayınları.
  26. Beydilli, K. (2003). Mahmud Râif Efendi. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 27) içinde (ss. 382-383). TDV. Yayınları.
  27. Celâl Nûri (1916). Amerika’da siyaset ve Amerika siyaseti. Edebiyat-ı Umumiye Mecmuası, 5, 99-102.
  28. Celâl Nûri (1917). Amerika’da din ve iman. Edebiyat-ı Umumiye Mecmuası, 11, 195-199.
  29. Celâl Nûri (1922). Amerika’da kadınlar. Yarın, 26, 18-20.
  30. Celâl Nûri (1997a). Şimâl hâtıraları (İ Demirci, Çevriyazı). Mavi Yayıncılık.
  31. Celâl Nûri (1997b). Kutup musâhabeleri (İ. Demirci, Çevriyazı). Mavi Yayıncılık.
  32. Cevad (1911a). Amerika mektupları. Resimli Kitap, 30, 534-536.
  33. Cevad (1911b). Amerika mektupları: Amerika kolejlerinde hayat. Resimli Kitap, 29, 382-386.
  34. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA.): DH. MKT. 2062/41; HAT. 34/1681; HR. SFR.4. 631/59; HR. SFR.4. 874/93; İ. HR. 308/19621; Y. EE. 12/6.
  35. Çin Müslümanları (1908). Beyanülhak, 2, 14.
  36. Çin’de tıbaat (1882). Mecmua-i Ebüzziya, 25, 791-792.
  37. Ebubekir Râtib Efendi (1999). Ebubekir Râtib Efendi’nin Nemçe sefaretnamesi (A. Uçman, Yay. haz.). Kitapevi Yayınları.
  38. Edhem Nejad (2015a). Amerika’da Müslümanlar 1. M. E. Düzdağ (Ed.), Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e yakın tarihimizin belgesi 1908-1925 Sırâtımüstakim mecmuası (Cilt 4) içinde (sayı 82, yıl 1910. ss. 64-66). Bağcılar Belediyesi Yayınları.
  39. Edhem Nejad (2015b). Fransız usûl-i tahsîli ve zararlarımız. M. E. Düzdağ (Ed.), Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e yakın tarihimizin belgesi 1908-1925 Sırâtımüstakim mecmuası (Cilt 5) içinde (sayı 108. yıl 1910. ss. 62-63). Bağcılar Belediyesi Yayınları.
  40. Elli seneden beri Amerika (1886). Mecmua-i Ebüzziya, 50, 1576-1579.
  41. Emiralioğlu, P. (2016). Geographical knowledge and imperial culture in the early modern Ottoman Empire. Routledge – Taylor & Francis Group.
  42. Enginün, İ. (Haz.). (2013). Abdülhak Hâmid’in hatıraları. Dergâh Yayınları.
  43. Erhan, C. (2015). Türk – Amerikan ilişkilerinin tarihsel kökenleri. İmge Kitapevi Yayınları.
  44. Faik Sabri (2017). Avrupa hatıratından: dün ve bugün. A. Tekin & A. Z. İzgöer (Yay. haz.), Resimli Kitap (Cilt 1) (Sayı 1-6) içinde (sayı 1. yıl 1908. ss. 68-75). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  45. Garbi Avustralya’nın makar-ı idaresi: Perth şehri (Tarih yok). Servet-i Fünun, 20. 236.
  46. Genç, H. & Bozkurt, İ. M. (2010). Osmanlı’dan Brezilya ve Arjantin’e emek göçü ve göçmenlerin sosyo-ekonomik durumu (1850-1915). Marmara Üniversite İ.İ.B.F Dergisi, 28(1), 71-103.
  47. Gökyay, O. Ş. (1993). Cihannümâ. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi (Cilt 7) içinde (ss. 541-542). TDV. Yayınları.
  48. H. S. (1913). Terakki yolları ve çareleri: Japonya nasıl terakki etti?. İctihad, 71, 1551-1553.
  49. Habibzade Ahmet Kemal (2021). Hatıralar – Türkistan, Çin, Şanghay ve Rodos (N. A. Özalp, Yay. haz.). Büyüyenay Yayınları.
  50. Hayrullah Efendi (2002). Avrupa seyahatnamesi (B. A. Gürsoy, Çevriyazı). T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları. Hilekârlık yahud Avrupa-i medinî (1908). Volkan, 6, 1.
  51. Hindistan’da şûriş (1909). Volkan, 51, 4.
  52. İhsanoğlu, E. (Ed.). (2000). Osmanlı coğrafya literatür tarihi (Cilt 1). İslam Tarih, Sanat ve Kültür Araştırma Merkezi.
  53. İran Müslümanları (1908). Beyanülhak, 2, 14-15.
  54. İslam havadisi: Japonya (1914). İslam Mecmuası, 1, 320.
  55. Kam, Ö. F. (2021). Avrupa mektupları. S. Ak (Haz.). Büyüyen Ay Yayınları.
  56. Kandiyeli Nusret Hilmi (1894a). İnsanlarda ihtilaf 13: Afrika’ya bir nazar. Maarif, 128, 378-379.
  57. Kandiyeli Nusret Hilmi (1894b). İnsanlarda ihtilaf 13: Afrika’ya bir nazar. Maarif, 129, 395-396.
  58. Karpat, K. H. (1985). The Ottoman emigration to America, 1860-1914. International Journal of Middle East Studies, 17(2). 175-209. https://doi.org/10.1017/S0020743800028993
  59. Kayacık, Z. (2025). Yeni Dünya’da Osmanlı izleri: Şilili Benedicto Chuaqui’nin hatıratında göç, kimlik ve uyum süreci. History Studies, 17(2), 437-455. https://doi.org/10.9737/historystudies.1549855
  60. Kutay, C. (2012). 47 gün – Sultan Abdülaziz’in Avrupa günlüğü. ABM Yayınları.
  61. Mardin, Y. (1974). Namık Kemal’in Londra yılları. Milliyet Yayınları.
  62. Mehmed Fazlı (2008). Afganistan’ın kalkınması için giden ilk Türk heyetinin gözlemleri – Afganistan’a seyahat (A. Ahmetbeyoğlu (Yay. haz.). Selis Kitaplar.
  63. Mehmet Emin Efendi (2000). İstanbul’dan Orta Asya’ya seyahat (R. Akdemir, Yay. haz.). T.C. Kültür Bakanlığı Yayınları.
  64. Mehmet Enisî (2008). Bir denizcinin Avrupa günlüğü – Avrupa hatıratım (N. A. Özalp, Yay. haz.). Kitapevi Yayınları.
  65. Mehmet Rauf (2022). Genç Tanzimat paşazadesi Avrupa’da – Seyahatname-i Avrupa ve Avrupa lâyihası (F. Turan, Yay. haz.). Timaş Yayınları.
  66. Mehmet Tevfik (2024). Abdülhamid Han devrinde yadigâr-ı Macaristan (M. Z. Öner, Yay. haz.) Büyüyen Ay Yayınları.
  67. Mustafa bin Mustafa (2010). Bir Osmanlı bürokratının Uzakdoğu seyahati: Yemen-Hind-Çinhindi-Cava-Çin-Japonya (A. Uçar, Yay. haz.). Çamlıca Yayınları.
  68. Mustafa Râkım (2018). İsviçre mektupları: Avrupa medeniyetinin iç yüzü. M. E. Düzdağ (Ed.), Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e yakın tarihimizin belgesi 1908-1925 Sebîlürreşâd mecmuası (Cilt 12) içinde (sayı 288. yıl 1914. ss. 38-40). Bağcılar Belediyesi Yayınları.
  69. Mustafa Sâmî Efendi (1996). Avrupa risalesi (R. Demir, Yay. haz.). Gündoğan Yayınları.
  70. Mühendis Faik (2006). Türk denizcilerin ilk Amerika seferi – Seyahatnâme-i bahr-i muhit (N. A. Özalp, Yay. haz). Kitapevi Yayınları.
  71. Münif (1864). Amerika ahali-yi asliyyesi. Mecmua-i Fünun, 30, 208-216.
  72. Ömer Lütfi (2006). Yüzyıl önce Güney Afrika – Ümit Burnu seyahatnamesi (H. Yorulmaz, Yay. haz.). Kitapevi Yayınları.
  73. Resûlzâde Mehmed Emin (2017). Hayât-ı akvâm-ı İslâmiyye: İran nedir?. M. E. Düzdağ. (Yay. haz.), Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e yakın tarihimizin belgesi 1908-1925 Sebîlürreşâd mecmuası (Cilt 9) içinde (sayı 212. yıl 1912. ss.76-78). Bağcılar Belediyesi Yayınları.
  74. Sabev, O. (2024). Printing does matter: İbrahim Müteferrika and his contribution to geography and cartography in the Ottoman Empire. M. Ak & A. Üstüner (Yay. haz.), Osmanlı İmparatorluğunda coğrafya ve kartografya içinde (ss. 671-695). İstanbul Üniversitesi Yayınları.
  75. Samizâde Süreyya (2001). Büyük Japonya (A. E. Çınar, Yay. haz.). Kitapevi Yayınları.
  76. Sertel, Z. (1977). Hatırladıklarım. Gözlem Yayınları.
  77. Süleyman Şükrü (2013). Seyahatü’l-kübra – Armağan-ı Süleymanî be-bargah-ı sultanî (H. Mert, Yay. haz.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  78. Şahâbeddin, C. (2020). Avrupa mektupları (N. Şenol, Yay. haz.). Karbon Kitaplar.
  79. Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi (2015). Âlem-i İslam: Afrika’da İslam. M. E. Düzdağ (Ed.), Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e yakın tarihimizin belgesi 1908-1925 Sırâtımüstakim mecmuası (Cilt 4) içinde (sayı 82. yıl 1910. ss.63-64). Bağcılar Belediyesi Yayınları.
  80. Şehbenderzâde Filibeli Ahmed Hilmi (2021). İnsanlık âlemi – Akvâm-ı cihân (A. T. Ömeroğlu (Yay. haz.). Büyüyen Ay Yayınları.
  81. Şehdi Osman Efendi (2011). Rusya sefaretnamesi 1757-1758 (T. Polatcı, Yay. haz.). Türk Tarih Kurumu Yayınları.
  82. Şirin, İ. (2009). Osmanlı imgeleminde Avrupa, Lotus Yayınları.
  83. Şirvanlı Ahmet Hamdi Efendi (1995). Seyahatnâme – Hindistan, Svat, Afganistan (F. R. Hürmen, Yay. haz.). Arma Yayınları.
  84. Turan, F. (Çev.). (2021). Tanzimat bürokratının modern sanayi toplumuna bakışı – Seyahatname-i Londra. DBY Yayınları.
  85. Üç günde Yeni Dünya’dan Avrupa’ya seyahat (1886). Mecmua-i Ebüzziya, 52, 1662-1663.
  86. Üstüner, A. (2021). Avrupa coğrafyacılığının Osmanlı dünyasına intikali: Tercüme eserler. R. Şentürk vd. (Ed.), İslâm’da medeniyet bilimleri tarihi (Cilt 2) içinde (ss. 91-121). İbni Haldun Üniversitesi Yayınları.
  87. Vahdeti (1909). İran müctehidlerine. Volkan, 57, 1-2.
  88. Yalman, A. E. (2024). Yakın tarihte gördüklerim ve geçirdiklerim (Cilt 1): 1888-1918. Türkiye İş Bankası Yayınları. Yeniçeşmeli Hâfız Faîk Efendi (2014). İstanbul’dan Bombay’a Osmanlı Fırkateyni’nin keşif seyahati (A. Ergun Çınar, Yay. haz.). Kitapevi Yayınları.
  89. Yeşil, F. (2011). Ebubekir Râtib Efendi- Aydınlanma çağında bir Osmanlı katibi (1750-1799). Tarih Vakfı Yurt Yayınları.
  90. Yirmisekiz Mehmet Çelebi (2006). Paris’te bir İstanbul sefiri – Yirmisekiz Mehmet Çelebi’nin Fransa seyahatnamesi (Ş. Rado, Yay. haz.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.

Bu yayına atıf

APA 7

Dinç, F. (2025). Osmanlı’dan Dünyaya Bakmak: Kıtalar, Medeniyet ve Algılar. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 0(Advanced Online), 694–710. https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/osmanlidan-dunyaya-bakmak-kitalar-medeniyet-ve-algilar

BibTeX

@article{dinc2025osmanli,
  author = {Din{\c{c}}, Fasih},
  title = {{Osmanl{\i}'dan D{\"u}nyaya Bakmak: K{\i}talar, Medeniyet ve Alg{\i}lar}},
  journal = {Hacettepe {\"U}niversitesi Edebiyat Fak{\"u}ltesi Dergisi},
  volume = {0},
  number = {Advanced Online},
  pages = {694--710},
  publisher = {Hacettepe {\"U}niversitesi},
  year = {2025},
  month = {9},
  issn = {1301-5737},
  url = {https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/osmanlidan-dunyaya-bakmak-kitalar-medeniyet-ve-algilar},
  language = {tr},
  keywords = {Yak{\i}n{\c{c}}a{\u{g}} Osmanl{\i} Tarihi},
  abstract = {Modern d{\"o}nemin en belirgin {\"o}zelli{\u{g}}i, ula{\c{s}}{\i}m ve ileti{\c{s}}im imkanlar{\i}n{\i}n geli{\c{s}}mesiyle beraber insanlar{\i}n d{\"u}nya ile kurduklar{\i} ili{\c{s}}ki boyutunun k{\"u}resel {\"o}l{\c{c}}e{\u{g}}e ula{\c{s}}mas{\i}yd{\i}. B{\"o}ylece insanlar, bazen {\c{c}}e{\c{s}}itli gerek{\c{c}}elerle yapt{\i}klar{\i} seyahatlerle bazen gazete, dergi ve kitaplarda okudu{\u{g}}u yaz{\i}larla i{\c{c}}inde bulundu{\u{g}}u d{\"u}nyay{\i} bir{\c{c}}ok boyutuyla daha yak{\i}ndan tan{\i}ma f{\i}rsat{\i} elde etti. D{\"u}nya adeta yeniden ke{\c{s}}fediliyordu. Tabii, bu durum hem devlet hem toplum olarak Osmanl{\i}lar{\i}n d{\"u}nya hakk{\i}ndaki bilgi kapasitesini ve alg{\i}s{\i}n{\i} do{\u{g}}rudan etkiledi. 19. y{\"u}zy{\i}la kadar Osmanl{\i}lar, d{\"u}nyan{\i}n geneline dair sahip oldu{\u{g}}u bilgi ve kurdu{\u{g}}u ili{\c{s}}ki s{\i}n{\i}rl{\i}yd{\i}. Avrupa merkezli seyahatler, sefaretnameler, d{\"u}nya co{\u{g}}rafyas{\i} ve medeniyetine dair {\c{c}}e{\c{s}}itli kitap, harita ve atlaslar, temel bilgi kaynaklar{\i}yd{\i}. Ancak 19. y{\"u}zy{\i}ldan itibaren Osmanl{\i}lar{\i}n d{\"u}nyan{\i}n geri kalan{\i}yla olan ili{\c{s}}kisi, bamba{\c{s}}ka bir boyuta ula{\c{s}}t{\i}. Bu d{\"o}nemde hem temas kurulan co{\u{g}}rafyalar hem de bilgi kaynaklar{\i} {\c{c}}e{\c{s}}itlendi. B{\"o}ylece d{\"u}nyadaki siyasi, ekonomik, k{\"u}lt{\"u}rel ve sosyal geli{\c{s}}melere dair bilgilere sahip olanlar{\i}n say{\i}s{\i} ciddi {\"o}l{\c{c}}{\"u}de artt{\i}. Bu ba{\u{g}}lamda makalede, 19 y{\"u}zy{\i}l{\i}n ikinci yar{\i}s{\i}ndan itibaren biriktirdikleri bilgi ve tecr{\"u}beler {\i}{\c{s}}{\i}{\u{g}}{\i}nda Osmanl{\i}lar{\i}n kendi s{\i}n{\i}rlar{\i} d{\i}{\c{s}}{\i}ndaki d{\"u}nyaya dair tasvirlerinin ve alg{\i}lar{\i}n{\i}n ipu{\c{c}}lar{\i} verilmeye {\c{c}}al{\i}{\c{s}}{\i}lmaktad{\i}r. Bu yap{\i}l{\i}rken Osmanl{\i}'daki d{\"u}nya alg{\i}s{\i}n{\i}n d{\"u}alist perspektifine dikkat {\c{c}}ekilmektedir. Bu a{\c{s}}amada tespit edilen alg{\i}lar{\i}n alt{\i}nda yatan parametreler g{\"o}z ard{\i} edilmemektedir. Bunun yan{\i} s{\i}ra veri ve temaslar ekseninde Osmanl{\i}lar{\i}n d{\"u}nyan{\i}n geri kalan{\i} kar{\c{s}}{\i}s{\i}nda kendilerini nas{\i}l konumland{\i}rd{\i}klar{\i} izah edilmektedir. Bu {\c{c}}er{\c{c}}evede d{\"u}nyan{\i}n {\c{c}}e{\c{s}}itli yerlerine seyahatler yapm{\i}{\c{s}} ki{\c{s}}ilerin yazd{\i}{\u{g}}{\i} seyahatnameler, raporlar, mektuplar ve gezi notlar{\i}n{\i}n yan{\i} s{\i}ra gazete ve dergilerde yay{\i}mlanan yaz{\i}lar, makalenin ana kaynaklar{\i}n{\i} olu{\c{s}}turmaktad{\i}r. B{\"o}ylesine geni{\c{s}} bir co{\u{g}}rafik alan analiz edildi{\u{g}}i i{\c{c}}in hem incelemeyi kolayla{\c{s}}t{\i}rmak hem Osmanl{\i}'n{\i}n d{\"u}nya perspektifindeki {\"o}nceliklerini tespit etmek ad{\i}na k{\i}talara (Avrupa, Amerika, Afrika, Asya ve Avustralya) dayal{\i} bir s{\i}n{\i}fland{\i}rmaya gidilmektedir.},
  affiliation = {ARDAHAN {\"U}N{\.I}VERS{\.I}TES{\.I}}
}
.bib

RIS

TY  - JOUR
AU  - Dinç, Fasih
TI  - Osmanlı’dan Dünyaya Bakmak: Kıtalar, Medeniyet ve Algılar
T2  - Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi
VL  - 0
IS  - Advanced Online
PY  - 2025
DA  - 2025/09/08/
SP  - 694
EP  - 710
PB  - Hacettepe Üniversitesi
SN  - 1301-5737
UR  - https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/osmanlidan-dunyaya-bakmak-kitalar-medeniyet-ve-algilar
AB  - Modern dönemin en belirgin özelliği, ulaşım ve iletişim imkanlarının gelişmesiyle beraber insanların dünya ile kurdukları ilişki boyutunun küresel ölçeğe ulaşmasıydı. Böylece insanlar, bazen çeşitli gerekçelerle yaptıkları seyahatlerle bazen gazete, dergi ve kitaplarda okuduğu yazılarla içinde bulunduğu dünyayı birçok boyutuyla daha yakından tanıma fırsatı elde etti. Dünya adeta yeniden keşfediliyordu. Tabii, bu durum hem devlet hem toplum olarak Osmanlıların dünya hakkındaki bilgi kapasitesini ve algısını doğrudan etkiledi. 19. yüzyıla kadar Osmanlılar, dünyanın geneline dair sahip olduğu bilgi ve kurduğu ilişki sınırlıydı. Avrupa merkezli seyahatler, sefaretnameler, dünya coğrafyası ve medeniyetine dair çeşitli kitap, harita ve atlaslar, temel bilgi kaynaklarıydı. Ancak 19. yüzyıldan itibaren Osmanlıların dünyanın geri kalanıyla olan ilişkisi, bambaşka bir boyuta ulaştı. Bu dönemde hem temas kurulan coğrafyalar hem de bilgi kaynakları çeşitlendi. Böylece dünyadaki siyasi, ekonomik, kültürel ve sosyal gelişmelere dair bilgilere sahip olanların sayısı ciddi ölçüde arttı. Bu bağlamda makalede, 19 yüzyılın ikinci yarısından itibaren biriktirdikleri bilgi ve tecrübeler ışığında Osmanlıların kendi sınırları dışındaki dünyaya dair tasvirlerinin ve algılarının ipuçları verilmeye çalışılmaktadır. Bu yapılırken Osmanlı’daki dünya algısının düalist perspektifine dikkat çekilmektedir. Bu aşamada tespit edilen algıların altında yatan parametreler göz ardı edilmemektedir. Bunun yanı sıra veri ve temaslar ekseninde Osmanlıların dünyanın geri kalanı karşısında kendilerini nasıl konumlandırdıkları izah edilmektedir. Bu çerçevede dünyanın çeşitli yerlerine seyahatler yapmış kişilerin yazdığı seyahatnameler, raporlar, mektuplar ve gezi notlarının yanı sıra gazete ve dergilerde yayımlanan yazılar, makalenin ana kaynaklarını oluşturmaktadır. Böylesine geniş bir coğrafik alan analiz edildiği için hem incelemeyi kolaylaştırmak hem Osmanlı’nın dünya perspektifindeki önceliklerini tespit etmek adına kıtalara (Avrupa, Amerika, Afrika, Asya ve Avustralya) dayalı bir sınıflandırmaya gidilmektedir.
KW  - Yakınçağ Osmanlı Tarihi
LA  - tr
AD  - ARDAHAN ÜNİVERSİTESİ
ER  -
.ris