Tanıtım ortamı: HB Tech'in Hacettepe Üniversitesi için hazırladığı JournTech demosudur, üniversitenin resmî sitesi değildir. Künyeler herkese açık kaynaklardan örnek olarak alınmıştır; başvuru ve hakem örnekleri kurgusaldır.
EN
Makale

Yaşar Kemal’in 'Binboğalar Efsanesi' Romanında Demircilik Kültü

  1. JANDARMA VE SAHİL GÜVENLİK AKADEMİSİ

Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, Cilt 43, Sayı 1 (2025) s. 91–100

  • 2025
  • Türkçe
AtıfYayına harici sitede erişin

Bu kayıt derginin DergiPark arşivinden aktarılmıştır; özgün sayfası: DergiPark

Özet

Türk kültüründe demir ve demircilik kutsaldır. Tarihin bütün dönemlerinde demircilikte başarı sağlayan Türkler, demirciler ile Şamanizm lideri şamanlar arasında benzerlik kurmuş, demircilikle ilgili farklı inançlar geliştirmiştir. Demire atfedilen kutsallık, kimi zaman demirciler aracılığıyla kişileştirilerek, kimi zaman da kılıç üzerinden sembolik bir biçimde sunulur. Kılıç bir savaş aleti olmasının yanı sıra güç, iktidar, sağlamlık ve güven gibi kavramları da temsil eder. Sanayileşme ve makineleşmeyle birlikte demire, demirciye ve kılıca atfedilen değer değişmeye başlar. 20. yüzyılda demirciliğin üstün konumunu kaybettiği gözlemlenir. Çocukluğundan itibaren sözlü kültürle iç içe yetişen, ağıt derleme ve destan anlatıcılığı yapan Yaşar Kemal, sözlü kültürün yazılı edebiyatın temelini oluşturduğu bilinciyle kaleme aldığı romanlarında, destan, efsane ve halk hikâyesi gibi sözlü edebiyat ürünlerinden yoğun biçimde yararlanır. Eserlerinde halk zanaatlarına da yer veren Yaşar Kemal en çok demircilik zanaatına ilgi duyar; hayran olduğu demir ocakları ile demircileri romanlarına konu alırken Türk toplumunda yaşanan değişimleri de demir aracığıyla gözler önüne serer. Yaşar Kemal, Binboğalar Efsanesi (1971) başlıklı romanında bir Yörük obasının toprak sorunundan yola çıkarak demirciliğe ve kılıca atfedilen değerin toplumsal koşullara göre uğradığı değişimi ele almıştır. Çalışmamızda Türk kültüründe demir, demircilik ve kılıç kavramları üzerinde durulduktan sonra Binboğalar Efsanesi romanı demircilik kültü açısından incelenmiştir.

Özet (İngilizce, çeviri)

The Cult of Blacksmith in Yasar Kemal’s 'The Legend of the Thousand Bulls'

Iron and blacksmithing are sacred in Turkish culture. Turks, who succeeded in blacksmithing in all periods of history, established a similarity between blacksmiths and shamans, the leaders of Shamanism, and developed different beliefs related to blacksmithing. The sacredness attributed to iron is sometimes personified through blacksmiths and sometimes symbolized through the sword. In addition to being an instrument of war, the sword also represents concepts such as power, strength, durability and trust. With industrialization and mechanization, the value attributed to iron, the blacksmith and the sword begins to change. In the 20th century, blacksmithing lost its pre-eminent position. Growing up surrounded by oral culture since his childhood, compiling elegies and narrating epics, Yaşar Kemal is aware that oral culture is the basis of written literature, and he often makes use of oral literature products such as epics, legends and folk tales in his novels. The author, who also includes folk crafts in his works, is most interested in the craft of blacksmithing; while the iron forges and blacksmiths he admires are the subject of his novels, he also reveals the changes in Turkish society through iron. In his novel The Legend of the Thousand Bulls (1971), Yaşar Kemal deals with the change in the value attributed to blacksmithing and the sword according to social conditions, based on the land problem of a Yoruk tribe. In our study, after emphasizing the concepts of iron, blacksmithing and sword in Turkish culture, the novel The Legend of the Thousand Bulls is analyzed in terms of the cult of blacksmithing.

Anahtar sözcükler

Dosyalar

Bu kayıt için yalnız üstveri yayımlanmıştır.

Kaynakça

  1. Akkurt, K. (2018). Türk kültüründe kılıcın kutsallığı nedenler ve örnekler. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Araştırma Dergisi, 7, 89-104.
  2. Andaç, F. (2012). Yaşar Kemal sözün büyücüsü. Kavis Kitap.
  3. Bayat, F. (2005). Mitolojiye giriş. Karam Yayınları.
  4. Bayat, F. (2006). Ana hatlarıyla Türk şamanlığı. Ötüken Neşriyat.
  5. Boratav, P. N. (1969). 100 soruda Türk halk edebiyatı. Gerçek Yayınevi.
  6. Boratav, P. N. (1982). Yaşar Kemal’in yörük kilimindeki nakışlar. Folklor ve Edebiyat içinde (ss.411-425). Adam Yayıncılık.
  7. Bosquet, A. (1993). Yaşar Kemal kendini anlatıyor. Toros Yayınları.
  8. Coşkun, B. (1996). Yaşar Kemal’in romanlarındaki folklorik ögeler [Yüksek Lisans Tezi]. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  9. Çeribaş, M. (2007). Türklerde demirciler ve şamanlar. Türk Kültürü ve Hacı Bektaş Veli Araştırma Dergisi, 42, 1-10.
  10. Çiftlikçi, R. (1993). Yaşar Kemal yazar-eser-üslup [Doktora Tezi]. İnönü Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  11. Çolak, M. (2018). Türkçenin söz varlığında kılıç. Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi, 7(4), 2154-2188.
  12. Eliade, M. (1999). Şamanizm. (İ. Birkan, Çev.). İmge Kitabevi.
  13. Eliade, M. (2003). Demirciler ve simyacılar. (M. E. Özcan, Çev.). Kabalcı Yayınevi.
  14. Erinç, O. (1971). Yaşar Kemal ve Binboğalar. Cumhuriyet Gazetesi, 4-5.
  15. Fethi Naci (2004). Yaşar Kemal’in romancılığı. Yapı Kredi Yayınları.
  16. Gürsel, N. (1999). Yaşar Kemal. Yüzyıl biterken içinde (ss. 85-116). Kavram Yayınları.
  17. İnan, A. (1986). Tarihte ve bugün Şamanizm. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  18. Kafesoğlu, İ. (1997). Türk milli kültürü. Ötüken Neşriyat.
  19. Kaya, M. (2003). Binboğalar Efsanesi’nin mitolojik yorumu. Geçmişten geleceğe Yaşar Kemal içinde (ss. 115-123). Adam Yayınları.
  20. Ögel, B. (1948). Türk kılıcının menşe ve tekâmülü hakkında. Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 6(5), 431-460.
  21. Ögel, B. (2010). Türk mitolojisi I. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
  22. Pazarkaya, Y. (2017). Sana son umudumu söyleyeceğim-Yaşar Kemal konuşuyor. Sözcükler Yayınevi.
  23. Sevinç, B. (2013). Yiğit ve silahlı adam diyalektiğinde kılıç imgesi. Turkish Studies. 8(6), 619-639.
  24. Şen, S. (2008). Eski Türklerde maden işçiliğine bir bakış. Modern Türklük Araştırmaları Dergisi, 5(3), 162-172.
  25. Topçu, M. (2008). Yaşar Kemal’in romanlarında halk bilimi unsurları [Doktora Tezi]. Dicle Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  26. Türkmen, F. ve Türker, F. (2014). Geleneklerde ve inançlarda demir. Türk Dünyası İncelemeleri Dergisi, 14(1), 1-8.
  27. Uğur Çerikan, F. (2014). Türk kültüründe demir [Doktora Tezi]. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.
  28. Yaşar Kemal (1973). Binboğalar efsanesi. Cem Yayınevi.
  29. Yaşar Kemal (2005). Zulmün artsın. Yapı Kredi Yayınları.
  30. Yaşar Kemal (2011a). Ağacın çürüğü. Yapı Kredi Yayınları.
  31. Yaşar Kemal (2011b). Ustadır arı. Yapı Kredi Yayınları.

Bu yayına atıf

APA 7

Değe Güven, E. (2025). Yaşar Kemal’in 'Binboğalar Efsanesi' Romanında Demircilik Kültü. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 43(1), 91–100. https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/yasar-kemalin-binbogalar-efsanesi-romaninda-demircilik-kultu

BibTeX

@article{degeguven2025yasar,
  author = {De{\u{g}}e G{\"u}ven, Ebru},
  title = {{Ya{\c{s}}ar Kemal'in 'Binbo{\u{g}}alar Efsanesi' Roman{\i}nda Demircilik K{\"u}lt{\"u}}},
  journal = {Hacettepe {\"U}niversitesi Edebiyat Fak{\"u}ltesi Dergisi},
  volume = {43},
  number = {1},
  pages = {91--100},
  publisher = {Hacettepe {\"U}niversitesi},
  year = {2025},
  month = {4},
  issn = {1301-5737},
  url = {https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/yasar-kemalin-binbogalar-efsanesi-romaninda-demircilik-kultu},
  language = {tr},
  keywords = {T{\"u}rkiye Sahas{\i} Yeni T{\"u}rk Edebiyat{\i}},
  abstract = {T{\"u}rk k{\"u}lt{\"u}r{\"u}nde demir ve demircilik kutsald{\i}r. Tarihin b{\"u}t{\"u}n d{\"o}nemlerinde demircilikte ba{\c{s}}ar{\i} sa{\u{g}}layan T{\"u}rkler, demirciler ile {\c{S}}amanizm lideri {\c{s}}amanlar aras{\i}nda benzerlik kurmu{\c{s}}, demircilikle ilgili farkl{\i} inan{\c{c}}lar geli{\c{s}}tirmi{\c{s}}tir. Demire atfedilen kutsall{\i}k, kimi zaman demirciler arac{\i}l{\i}{\u{g}}{\i}yla ki{\c{s}}ile{\c{s}}tirilerek, kimi zaman da k{\i}l{\i}{\c{c}} {\"u}zerinden sembolik bir bi{\c{c}}imde sunulur. K{\i}l{\i}{\c{c}} bir sava{\c{s}} aleti olmas{\i}n{\i}n yan{\i} s{\i}ra g{\"u}{\c{c}}, iktidar, sa{\u{g}}laml{\i}k ve g{\"u}ven gibi kavramlar{\i} da temsil eder. Sanayile{\c{s}}me ve makinele{\c{s}}meyle birlikte demire, demirciye ve k{\i}l{\i}ca atfedilen de{\u{g}}er de{\u{g}}i{\c{s}}meye ba{\c{s}}lar. 20. y{\"u}zy{\i}lda demircili{\u{g}}in {\"u}st{\"u}n konumunu kaybetti{\u{g}}i g{\"o}zlemlenir. {\c{C}}ocuklu{\u{g}}undan itibaren s{\"o}zl{\"u} k{\"u}lt{\"u}rle i{\c{c}} i{\c{c}}e yeti{\c{s}}en, a{\u{g}}{\i}t derleme ve destan anlat{\i}c{\i}l{\i}{\u{g}}{\i} yapan Ya{\c{s}}ar Kemal, s{\"o}zl{\"u} k{\"u}lt{\"u}r{\"u}n yaz{\i}l{\i} edebiyat{\i}n temelini olu{\c{s}}turdu{\u{g}}u bilinciyle kaleme ald{\i}{\u{g}}{\i} romanlar{\i}nda, destan, efsane ve halk hik{\^a}yesi gibi s{\"o}zl{\"u} edebiyat {\"u}r{\"u}nlerinden yo{\u{g}}un bi{\c{c}}imde yararlan{\i}r. Eserlerinde halk zanaatlar{\i}na da yer veren Ya{\c{s}}ar Kemal en {\c{c}}ok demircilik zanaat{\i}na ilgi duyar; hayran oldu{\u{g}}u demir ocaklar{\i} ile demircileri romanlar{\i}na konu al{\i}rken T{\"u}rk toplumunda ya{\c{s}}anan de{\u{g}}i{\c{s}}imleri de demir arac{\i}{\u{g}}{\i}yla g{\"o}zler {\"o}n{\"u}ne serer. Ya{\c{s}}ar Kemal, Binbo{\u{g}}alar Efsanesi (1971) ba{\c{s}}l{\i}kl{\i} roman{\i}nda bir Y{\"o}r{\"u}k obas{\i}n{\i}n toprak sorunundan yola {\c{c}}{\i}karak demircili{\u{g}}e ve k{\i}l{\i}ca atfedilen de{\u{g}}erin toplumsal ko{\c{s}}ullara g{\"o}re u{\u{g}}rad{\i}{\u{g}}{\i} de{\u{g}}i{\c{s}}imi ele alm{\i}{\c{s}}t{\i}r. {\c{C}}al{\i}{\c{s}}mam{\i}zda T{\"u}rk k{\"u}lt{\"u}r{\"u}nde demir, demircilik ve k{\i}l{\i}{\c{c}} kavramlar{\i} {\"u}zerinde durulduktan sonra Binbo{\u{g}}alar Efsanesi roman{\i} demircilik k{\"u}lt{\"u} a{\c{c}}{\i}s{\i}ndan incelenmi{\c{s}}tir.},
  affiliation = {JANDARMA VE SAH{\.I}L G{\"U}VENL{\.I}K AKADEM{\.I}S{\.I}}
}
.bib

RIS

TY  - JOUR
AU  - Değe Güven, Ebru
TI  - Yaşar Kemal’in 'Binboğalar Efsanesi' Romanında Demircilik Kültü
T2  - Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi
VL  - 43
IS  - 1
PY  - 2025
DA  - 2025/04/06/
SP  - 91
EP  - 100
PB  - Hacettepe Üniversitesi
SN  - 1301-5737
UR  - https://hacettepe.hbtech.com.tr/yayin/yasar-kemalin-binbogalar-efsanesi-romaninda-demircilik-kultu
AB  - Türk kültüründe demir ve demircilik kutsaldır. Tarihin bütün dönemlerinde demircilikte başarı sağlayan Türkler, demirciler ile Şamanizm lideri şamanlar arasında benzerlik kurmuş, demircilikle ilgili farklı inançlar geliştirmiştir. Demire atfedilen kutsallık, kimi zaman demirciler aracılığıyla kişileştirilerek, kimi zaman da kılıç üzerinden sembolik bir biçimde sunulur. Kılıç bir savaş aleti olmasının yanı sıra güç, iktidar, sağlamlık ve güven gibi kavramları da temsil eder. Sanayileşme ve makineleşmeyle birlikte demire, demirciye ve kılıca atfedilen değer değişmeye başlar. 20. yüzyılda demirciliğin üstün konumunu kaybettiği gözlemlenir. Çocukluğundan itibaren sözlü kültürle iç içe yetişen, ağıt derleme ve destan anlatıcılığı yapan Yaşar Kemal, sözlü kültürün yazılı edebiyatın temelini oluşturduğu bilinciyle kaleme aldığı romanlarında, destan, efsane ve halk hikâyesi gibi sözlü edebiyat ürünlerinden yoğun biçimde yararlanır. Eserlerinde halk zanaatlarına da yer veren Yaşar Kemal en çok demircilik zanaatına ilgi duyar; hayran olduğu demir ocakları ile demircileri romanlarına konu alırken Türk toplumunda yaşanan değişimleri de demir aracığıyla gözler önüne serer. Yaşar Kemal, Binboğalar Efsanesi (1971) başlıklı romanında bir Yörük obasının toprak sorunundan yola çıkarak demirciliğe ve kılıca atfedilen değerin toplumsal koşullara göre uğradığı değişimi ele almıştır. Çalışmamızda Türk kültüründe demir, demircilik ve kılıç kavramları üzerinde durulduktan sonra Binboğalar Efsanesi romanı demircilik kültü açısından incelenmiştir.
KW  - Türkiye Sahası Yeni Türk Edebiyatı
LA  - tr
AD  - JANDARMA VE SAHİL GÜVENLİK AKADEMİSİ
ER  -
.ris