Non-Muslim Buildings in Akşehir

Abstract

Akşehir has been a city where Muslim people and non-Muslim population live together since the Seljuk period. The non-Muslim population living in the center of the county increased rapidly in the 19th century and until 20th, a significant part of the population consisted of Armenians. Thanks to the innovations brought by the Edicts of Tanzimat Reforms (1839) and Islahat Improvements (1856), many buildings were built in the city in line with the rights granted to non-Muslims. While the majority of the non-Muslim buildings constructed in Akşehir were residential buildings, the existence of two churches, a bathhouse and four schools belonging to the Armenian community is learned from publications and archival records. While some of these buildings were demolished, Seydi Parish Armenian Church, Armenian Istepanos İptidaî-Rüşdi School, Yukarı Hamam (Gavur Bath) and Priest's House (Tuncer Öz House) have survived intact. All of the existing artifacts were built in close proximity to each other in the Çimenli Parish Değirmen Street and its vicinity, where the Armenian Church, where the Armenian community resides, is located in the center. In this study, four examples of structures built by non-Muslim people in Akşehir County were examined. While the church was built in the basilical plan scheme, we have seen since the Middle Ages, bathhouses and residences continued the plan schemes of Turkish baths and houses. The school structure does not have a specific plan typology and consists of classrooms around the hall. These structures, which have the features of the westernization period with their facade design and decorations, have common features in terms of material and technical aspects. In the structures built in the masonry wall technique, rubble stone and brick were used in the body walls. The non-Muslim buildings built in Akşehir show the effects of the art and architecture understanding of the period extending to Anatolia.

Keywords

• Mimarlık Tarihi

Files

Only the metadata of this record is published.

References

1. Anılır, Y. (1986). Akşehir tarihi ve tarihi eserleri. Konya.
2. Aydın, A. (2006). Kilikya ve İsaurya bölgesi vaftiz yapıları. Sanat Tarihi Dergisi, XV(1), 1-19.
3. Aydın, E. & Özügül, A. (2019). Mudanya'nın 19. yüzyıl Rum kiliseleri. Sanat Tarihi Dergisi, XXVIII(2), 631-673.
4. Aydın, R. (2018). Osmanlı arşiv belgelerine göre Kayseri'deki Ermeni kiliselerinin onarımları. Hıstory Studıes, 10(2), 1-28. https://doi.org/10.9737/hist.2018.5817
5. Bahargülü, N. (2015). Ovalık Kilikya bölgesi kiliseleri (geç antik çağdan ortaçağ sonuna kadar [Yüksek Lisans Tezi]. Seluk Üniversitesi, Konya.
6. Bahargülü, N. (2024). Adana ili Akören beldesinde bulunan üç kilise. AMISOS, 9(17), 96-120.
7. Başak, S. (2019). Ermeni kilise ve okul yapıları, Bursa örneği [Yüksek Lisans Tezi]. Busra Uludağ Üniversitesi, Bursa.
8. Batar, T. (2007). İstanbul Ermeni kiliseleri üzerine bir araştırma ve Narlıkapı Surp Hovhannes Ermeni Kilisesi (Eski Narlıkapı Ermeni hastanesi) [Yüksek Lisans Tezi]. Yıldız Teknik Üniversitesi, İstanbul.
9. Bayar, M. (2014). Akşehir tarihi. Akşehir. Akşehir Belediyesi Yayınları.
10. Bektaş, C. (2005). Halk yapı sanatından bir örnek Akşehir/Anadolu evleri dizisi, 5. İstanbul. Bilişim Yayınevi.
11. Bereketzâde, İ. H. (1997). Yâd-ı mâzî. M. H. Güven (Yay. haz.). Nehir Yayınları.
12. BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi), DH. MKT. (Dahiliye Nezareti Mektubi Kalemi), 753/58.
13. BOA. (Başbakanlık Osmanlı Arşivi), İ.AZN. (İrade Adliye ve Mezahib) 55-12/3.
14. Demiralp, Y. (1996). Akşehir ve köylerindeki Türk anıtları. Ankara. Kültür Bakanlığı Yayınları.
15. Demirci, A. (2024). Batılılaşma dönemi Osmanlı sivil mimarisine bir örnek: geleneksel Akşehir evleri [Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara.
16. Denizli, H. (1998). Sivas tarihi ve anıtları. Sivas.
17. Eminoğlu, M. (2007). Konya vilayeti sal-namesi 1868 Konya yıllığı 1, Konya. Konya Büyükşehir Belediyesi Yayınları.
18. Eravşar, O. (2004). Tokat tarihi su yapıları (hamamlar). Konya. Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
19. Erdoğru, M. A. (2015). 1466 tarihli Akşehir mufassal defteri. Ankara. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
20. Eyice, S. (1960). İznik'de "büyük hamam" ve Osmanlı devri hamamları hakkında bir deneme. İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, 11(15), 99-120.
21. Gencer, N. (1995). Akşehir eski evleri. Ankara.
22. Gülsoy, U. (1999). Islahat fermanı. İslam ansiklopedisi (Cilt 19) içinde (ss.185-190). Türkiye Diyanet Vakfı.
23. İşlek İşler, E. (2011). Akşehir yukarı (gavur) hamamı restorasyon önerisi [Yüksek Lisans Tezi]. Gazi Üniversitesi, Ankara.
24. Kaçar, E. (2015). Akşehir eski evlerinde cephe düzenlemesi [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi, Konya.
25. Karpuz, H. (1992). Nasreddin Hoca'ya atfedilen evler. Milletlerarası Nasreddin Hoca Sempozyumu Bildirileri (8 Temmuz 1991-Akşehir) içinde (ss. 45-71). Konya.
26. Karpuz, H. (2009a). Türk kültür varlıkları envanteri Konya 42. Ankara. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
27. Karpuz, H. (2009b). Türk kültür varlıkları envanteri Karaman 70. Ankara. Türk Tarih Kurumu Yayınları.
28. Kasap, S. (2018). Ortaköy Surp Krikor Lusavoriç Ermeni Katolik Kilisesi, restorasyon projesi [Yüksek Lisans Tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, İstanbul.
29. Kaya, E. (2013). Eskişeri'in Sivrihisar ilçesinde bir Ermenei kilisesi; Surp Yerortutyun Kilisesi. Akademik Bakış Dergisi, 37, 1-23.
30. Kevorkıan, R. H. & Pabqudjıan, P. B. (2012). 1915 öncesinde Osmanlı imparatorluğu'nda Ermeniler. İstanbul.
31. Kocaman, M. (2016). Niğde'nin geç dönem Osmanlı kiliseleri [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi, Konya.
32. Konyalı, İ. H. (1945). Nasreddin Hocanın şehri Akşehir tarihi-turistik kılavuz. İstanbul. Numune Matbaası.
33. Koyuncu, A. (2014). Osmanlı Devleti'nde kilise ve havra politikasına yeni bir bakış: Çanakkale örneği. Çanakkale Araştırmaları Türk Yıllığı, 16, 3587.
34. Mert, D. (2020). Akşehir ermeni kilisesinin koruma süreci ve kent kimliğine katkısının değerlendirilmesi [Yüksek Lisans Tezi]. Konya Teknik Üniversitesi, Konya.
35. Mimiroğlu, İ. M. (2015). Konya'nın bizans dönemi mimarisi [Doktora Tezi]. Selçuk Üniversitesi, Konya.
36. Mimiroğlu, İ. M. (2019). Datça hızırşah kilisesi. İSTEM, 33, 149-165.
37. Ortaylı, İ. (2024). Türkiye teşkilat ve idare tarihi. Kronik Kitap.
38. Önge, Y. (1995). Anadolu'da XII-XIII. yüzyıl Türk hamamları. Vakıflar Genel Müdürlüğü Yayınları.
39. Önge, M. (2015). 19. yüzyıldan günümüze değişen ve dönüşen bir kültür mirası olarak Konya Alâeddin Tepesi. TÜBA-KED, 13, 125-144.
40. Öntuğ, M. M. (2006). Balıkesir'deki Ermeni kilisesi ve mektep açma faaliyetleri. Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi, 19, 343-364. https://doi.org/10.1501/OTAM_0000000376
41. Özalp, R & Ataünal, A. (1977). 1869 Tarihli maarif-i umumiye nizamnamesi (sadeleştirilmiştir). Türk Milli Eğitim Sisteminde Düzenleme Teşkilatı içinde (s. 549-583). İstanbul.
42. Özcan, Ö. (2022). İstanbul Ermeni kiliseleri mimarisi ve koruma sorunları [Yüksek Lisans Tezi]. Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, İstanbul.
43. Parman, E. (1988). Niğde ve çevresi araştırmaları. Hacettepe Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 5(2), 123-148.
44. Pekak, M. S. (1998). Kapadokya’da post-Bizans dönemi dini mimarisi –I- Nevşehir ve çevresi. Arkeoloji ve Sanat, 83, 12-21.
45. Pekak, M. S. (2009). Kappadokia bölgesi Osmanlı dönemi kiliseleri: örnekler, sorunlar, öneriler. Orta Doğu Teknik Üniversitesi Mimarlık Fakültesi Dergisi, 26(2), 249-277. https://doi.org/10.4305/METU.JFA.2009.2.13
46. Ramsay, W. S. (1960). Anadolu'nun tarihi coğrafyası (M. Pektaş, Çev.) Milli Eğitim Basımevi.
47. Sağır, G. (2005). Kayseri'de Osmanlı döneminde inşa edilmiş bir grup Ermeni kilisesi II. Türk Arkeoloji ve Etnografya Dergisi, 5, 29-44.
48. Sağıroğlu Arslan, A. (2015). Niğde Bor Ermeni kilisesi ve cığızlar konağı. The Journal of Academic Social Science Studies, 33, 163-184. http://dx.doi.org/10.9761/JASSS2812
49. Samur, T. (1996). Akşehir'deki Türk mimari eserleri. Altunarı Ofset.
50. Sandıkçı, A.A. (2025). Anadolu’daki erken Bizans kiliselerinde pastoforion. ASSOS İnsan ve Toplum Bilimlerinde Araştırmalar Dergisi, 2(2), 83-99.
51. Saraç, H. (2020). Osmanlı devletin'nde gayrimüslim kızların eğitimi ve Aksaray Rum inas mektebi. TAD, 39(67), 305-327.
52. Sevim, A. & Merçil, E. (2023). Selçuklu devletleri tarihi: Siyaset, teşlilât ve kültür. Türk Tarih Kurumu.
53. Sezen, T. (2017). Osmanlı yer adları. Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü Yayınları.
54. Strabon. (2000). Antik anadolu coğrafyası. (A. Pekman, Çev.) Arkeoloji ve Sanat Yayınları.
55. Şahin, A. (2019). modernleşme döneminde Akşehir kazasında eğitim kurumları ve faaliyetleri üzerine bir araştırma (1876-1930) [Yüksek Lisans Tezi]. Necmettin Erbakan Üniversitesi, Konya.
56. Topkaya, A. (2007). Salnâmelere göre Konya vilayeti (sosyo-ekonomik ve kültürel yapı [Yüksek Lisans Tezi]. Selçuk Üniversitesi, Konya.
57. Toprak, N. (2019). Edirne'de geç dönem Osmanlı eğitim yapıları, [Yüksek Lisans Tezi]. Trakya Üniversitesi, Edirne.
58. Tuğlacı, P. (1991). İstanbul Ermeni kiliseleri. Pars Yayın.
59. Uca, A.&,Yüksel, E. (2024). Tehcir sürecinde Konya Valisi Ahmet Muammer Bey’in Ermeni kilisesini yıktırma kararı ve sonuçları. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi,7 (2), 100-119. https://doi.org/10.47948/efad.1509729
60. Yiğitoğlu, O. (2005). Bereketzâde İsmail Hakkı (1851-1918) ve anılarına göre son dönem Osmanlı toplumu [Yüksek Lisans Tezi]. Erciyes Üniversitesi, Kayseri.
61. Yüksel, İ. A. (1983). Osmanlı mimarisinde II. Bayezid ve Yavuz Selim devri. İstanbul. İstanbul Fetih Cemiyeti.

Cite this publication

@article{yigiter2025buildings,
  author = {Yi{\u{g}}iter, Elif and Kundurac{\i}, Osman},
  title = {{Non-Muslim Buildings in Ak{\c{s}}ehir}},
  journal = {Hacettepe University Journal of the Faculty of Letters},
  volume = {0},
  number = {Advanced Online},
  pages = {551--576},
  publisher = {Hacettepe {\"U}niversitesi},
  year = {2025},
  month = {6},
  issn = {1301-5737},
  url = {https://hacettepe.hbtech.com.tr/en/publication/aksehirde-bulunan-gayrimuslim-yapilari},
  language = {tr},
  keywords = {Mimarl{\i}k Tarihi},
  abstract = {Ak{\c{s}}ehir has been a city where Muslim people and non-Muslim population live together since the Seljuk period. The non-Muslim population living in the center of the county increased rapidly in the 19th century and until 20th, a significant part of the population consisted of Armenians. Thanks to the innovations brought by the Edicts of Tanzimat Reforms (1839) and Islahat Improvements (1856), many buildings were built in the city in line with the rights granted to non-Muslims. While the majority of the non-Muslim buildings constructed in Ak{\c{s}}ehir were residential buildings, the existence of two churches, a bathhouse and four schools belonging to the Armenian community is learned from publications and archival records. While some of these buildings were demolished, Seydi Parish Armenian Church, Armenian Istepanos {\.I}ptida{\^{\i}}-R{\"u}{\c{s}}di School, Yukar{\i} Hamam (Gavur Bath) and Priest's House (Tuncer {\"O}z House) have survived intact. All of the existing artifacts were built in close proximity to each other in the {\c{C}}imenli Parish De{\u{g}}irmen Street and its vicinity, where the Armenian Church, where the Armenian community resides, is located in the center. In this study, four examples of structures built by non-Muslim people in Ak{\c{s}}ehir County were examined. While the church was built in the basilical plan scheme, we have seen since the Middle Ages, bathhouses and residences continued the plan schemes of Turkish baths and houses. The school structure does not have a specific plan typology and consists of classrooms around the hall. These structures, which have the features of the westernization period with their facade design and decorations, have common features in terms of material and technical aspects. In the structures built in the masonry wall technique, rubble stone and brick were used in the body walls. The non-Muslim buildings built in Ak{\c{s}}ehir show the effects of the art and architecture understanding of the period extending to Anatolia.},
  affiliation = {N{\.I}{\u{G}}DE {\"O}MER HAL{\.I}SDEM{\.I}R {\"U}N{\.I}VERS{\.I}TES{\.I} and Sel{\c{c}}uk {\"U}niversitesi}
}

TY  - JOUR
AU  - Yiğiter, Elif
AU  - Kunduracı, Osman
TI  - Non-Muslim Buildings in Akşehir
T2  - Hacettepe University Journal of the Faculty of Letters
VL  - 0
IS  - Advanced Online
PY  - 2025
DA  - 2025/06/13/
SP  - 551
EP  - 576
PB  - Hacettepe Üniversitesi
SN  - 1301-5737
UR  - https://hacettepe.hbtech.com.tr/en/publication/aksehirde-bulunan-gayrimuslim-yapilari
AB  - Akşehir has been a city where Muslim people and non-Muslim population live together since the Seljuk period. The non-Muslim population living in the center of the county increased rapidly in the 19th century and until 20th, a significant part of the population consisted of Armenians. Thanks to the innovations brought by the Edicts of Tanzimat Reforms (1839) and Islahat Improvements (1856), many buildings were built in the city in line with the rights granted to non-Muslims. While the majority of the non-Muslim buildings constructed in Akşehir were residential buildings, the existence of two churches, a bathhouse and four schools belonging to the Armenian community is learned from publications and archival records. While some of these buildings were demolished, Seydi Parish Armenian Church, Armenian Istepanos İptidaî-Rüşdi School, Yukarı Hamam (Gavur Bath) and Priest's House (Tuncer Öz House) have survived intact. All of the existing artifacts were built in close proximity to each other in the Çimenli Parish Değirmen Street and its vicinity, where the Armenian Church, where the Armenian community resides, is located in the center. In this study, four examples of structures built by non-Muslim people in Akşehir County were examined. While the church was built in the basilical plan scheme, we have seen since the Middle Ages, bathhouses and residences continued the plan schemes of Turkish baths and houses. The school structure does not have a specific plan typology and consists of classrooms around the hall. These structures, which have the features of the westernization period with their facade design and decorations, have common features in terms of material and technical aspects. In the structures built in the masonry wall technique, rubble stone and brick were used in the body walls. The non-Muslim buildings built in Akşehir show the effects of the art and architecture understanding of the period extending to Anatolia.
KW  - Mimarlık Tarihi
LA  - tr
AD  - NİĞDE ÖMER HALİSDEMİR ÜNİVERSİTESİ
AD  - Selçuk Üniversitesi
ER  -